Nga protestat para Kryeministrisë, Kushner dhe ambicia për një Shqipëri europiane! Revista londineze interviston Ramën

Kryeministri Edi Rama është në qendër të një profili të gjatë të revistës prestigjioze Monocle, e cila sjell një portret ndryshe të kreut të qeverisë shqiptare. Nga protestat jashtë Kryeministrisë dhe debatet për projektet turistike të Jared Kushner në bregdet, te ambicia për ta orientuar Shqipërinë drejt turizmit elitar dhe rrugës europiane, intervista pasqyron si vizionin e Ramës, ashtu edhe kritikat e kundërshtarëve dhe shqetësimet e qytetarëve. Më poshtë, artikulli i plotë i Monocle.

Artikulli i plotë nga Monocle

Edi Rama nuk duket i entuziazmuar kur Monocle viziton zyrën e tij, por kjo mund të ketë të bëjë me protestat jashtë dritares së tij në qendër të Tiranës. Mungesa e miqësisë bie ndesh me imazhin e kryeministrit të gjatë shqiptar si burrështetas-shoëman i Ballkanit Perëndimor. Rama është i njohur për mungesën e respektit në samitet ndërkombëtare: një minutë duke kënduar serenata me homologen e tij italiane, Giorgia Meloni; minutën tjetër, duke bërë shaka me Emmanuel Macron rreth prirjes së Donald Trump për të përzier Shqipërinë me Armeninë. Profilet e medias flasin me zë të lartë për veprat e artit që dekorojnë zyrën e tij dhe tendencën e tij për të vizatuar. Ata mahniten se sa afër e ka sjellë ai Shqipërinë me anëtarësimin në BE gjatë 13 viteve të tij në detyrë, duke transformuar horizontin e Tiranës dhe duke udhëhequr një bum turizmi.

Me sa duket, ata gazetarë nuk e kanë hasur versionin e Ramës që shohim ne. Fotografi i Monocle-it kritikohet shkurt kur i kërkon kryeministrit të vizatojë ndërsa ai pozon për të bërë një fotografi, pastaj merr një tjetër kritikë kur ndryshon pozicion gjatë intervistës. Një pyetje në lidhje me kompromisin me protestuesit lihet mënjanë. “Pse duhet të arrij një marrëveshje?” thotë ai. “Ata kanë të drejtë të protestojnë. Është një arritje e madhe për këtë vend të ketë protesta paqësore. Por ne jemi zgjedhur me një fitore të madhe dhe kemi një vizion të qartë. Ne kemi një kontratë me shumicën e shqiptarëve. Disa mijëra njerëz që këmbëngulin se ne duhet të largohemi janë të mirë për shëndetin demokratik të vendit, por ata nuk janë në gjendje të imponojnë asgjë.”

Por, në këtë rast, ata janë në një pozicion për të fituar shumë vëmendje ndërkombëtare, kryesisht për shkak të faktorit Trump. Dhëndri i presidentit të SHBA-së, Jared Kushner, qëndron pas propozimeve për dy projekte turistike në bregdetin shqiptar – në Zvërnec, pranë qytetit të Vlorës, dhe në ishullin e Sazanit. Qeveria i ka dhënë Kushner statusin e “investitorit strategjik”, duke i lejuar atij të zhvillojë akomodime luksoze në një zonë që supozohet të jetë nën mbrojtje mjedisore. Këto plane kanë ngjallur shqetësime lokale që kur u bënë publike dy vjet më parë. Pastaj, në maj, protestat morën terren kur rojet e sigurisë në njërën nga vendet sulmuan një burrë vendas ndërsa policia ishte në pritje. Videoja e incidentit u bë virale dhe shkaktoi një shpërthim zemërimi që u përhap nga bregdeti në kryeqytet.

Rama është i acaruar nga kjo kthesë e ngjarjeve. Ai e karakterizon Kushnerin si një investitor që është “respektues ndaj vendit tonë” dhe dëshiron të bëjë “gjithçka sipas rregullave”. Ai gjithashtu e përshkruan sulmin ndaj protestuesit si një “episodë të papranueshme”, për të cilën zyrtarët tashmë po mbahen përgjegjës. Mbi të gjitha, ai hedh poshtë ankesën kryesore të protestuesve – se tokat shqiptare po u shiten të huajve të pasur, me pak përfitim për vendasit në atë që mbetet një nga vendet më të varfra të Evropës.

Turizmi përbën rreth një të katërtën e PBB-së së Shqipërisë, por kryeministri këmbëngul se vendi duhet të shkojë përtej modelit aktual. “Turizmi masiv ka qenë një forcë e jashtëzakonshme për të përhapur fjalën për këtë vend, por nuk është i qëndrueshëm për natyrën, ajrin, ujin”, thotë ai. “Stresi që i sjell vendit nuk ia vlen. Nuk po them se duhet të ndalemi, por kemi nevojë për ekuilibër. Kemi nevojë për cilësi të lartë: më pak turistë, por më shumë para.”

Duke parë Rivierën Shqiptare, pika e Ramës duket e besueshme. Një korsi e vetme e ngarkuar ndan plazhin, me radhë çadrash dielli dhe shezlongjesh që u përkasin hoteleve dhe apartamenteve të pushimeve përballë. Disa prej tyre janë ndërtuar vetëm kohët e fundit, në përgjigje të numrit në rritje të turistëve pas pandemisë. Të tjerë janë ende në ndërtim e sipër. Edhe para fillimit të sezonit të pikut turistik, po fillon të ndihet jashtëzakonisht e ngarkuar.

Në barin e Regina Palm Resort është Vasil Bedinaj. Grupi i tij Regina zotëron katër hotele në Vlorë dhe përreth dhe ai dëshiron të zgjerohet. Por ai po mendon për mençurinë e ta bëjë këtë nëse turizmi shqiptar nuk evoluon. Ai beson se projektet e Kushner mund të ofrojnë një shembull për t’u ndjekur nga të tjerët. “Ne nuk kemi ende përvojën për këtë lloj biznesi dhe, për të mësuar, duhet të kesh më të mirët përreth teje”, thotë ai. “Dhe duhet të kesh marka. Ata do të sjellin punëtorë profesionistë. Dhe kur ta bëjnë këtë, unë mund të mësoj prej tyre.”

Të tjerë janë më pak optimistë. Në Galerinë e Bregdetit, një ekspozitë nga artisti Driton Selmani eksploron marrëdhënien e Shqipërisë me turizmin përmes një serie punimesh që përfshijnë gjithçka, nga mozaikët te jashtëqitjet e zogjve. Themeluesi dhe kuratori Elian Stefa e përshkruan këtë si “një mënyrë të paturpshme për të reflektuar mbi këto transformime që po ndodhin këtu”. Ai e ka drejtuar galerinë që nga viti 2018 dhe nuk është i bindur se zhvillimet me para të mëdha do të sjellin përfitime domethënëse për vendasit. “Pyetja ka të bëjë me aksesin dhe llogaridhënien. Kush do të jetë në gjendje t’i shijojë ato dhe të përfitojë prej tyre?”

Baki Goxhaj, banor i Vlorës, dëshiron që pjesa bregdetare përreth lagunës së Nartës të mbetet një strehë për flamingot dhe zogj të tjerë. Ai ka protestuar si në Vlorë ashtu edhe në Tiranë. “Plazhet publike mbrohen me ligj dhe nuk mund të privatizohen, por ato në thelb janë rrethuar me gardh 7 km për të krijuar një plazh privat”, thotë ai. “Ne gjithashtu kemi ligjin për zonat e mbrojtura. E kanë ndryshuar atë për të lejuar vetëm investime luksoze. Pra, kjo është vetëm për njerëz të veçantë.”

Ndjenja të ngjashme janë të zakonshme në Tiranë, ku njerëzit kanë parë pallate luksoze që mbijnë në të gjithë qytetin, por nuk i kanë ndjerë përfitimet. Keit Zaloshnja është një asistent ekzekutiv në Vila 31, një rezidencë artistësh ku diktatori Enver Hoxha dikur jetonte në një lloj luksi që do t’i kishte hutuar mendjet e qytetarëve shqiptarë gjatë sundimit të tij. Ajo sheh një lloj tjetër hendeku pasurie që po shfaqet. “Investitorët e bëjnë Shqipërinë një perlë të fshehur, kështu që duan ta bëjnë të bukur dhe të përdorin të gjitha burimet”, thotë ajo. “Kjo duket pak koloniale. Duhet të ketë më shumë transparencë dhe dialog me publikun.”

Protestuesit jashtë zyrës së kryeministrit nuk po bëjnë thirrje vetëm që projekti i Zvërnecit të anulohet. Ata gjithashtu bërtasin për nevojën për të përmirësuar shkollat, spitalet dhe standardet e jetesës. “Po mbaj shënime”, thotë Rama. “Armiqtë e tu mund të të thonë gjëra që janë më të dobishme sesa ato që të thonë miqtë e tu”. Me këtë, ai i udhëzon fotografit të Monocle të “dalë jashtë” dhe i drejtohet letrave të zbukuruara me vizatime në tavolinën e tij. Rama ka pohuar se skicimi e ndihmon të përqendrohet. Kjo verë e gjatë dhe e nxehtë nuk tregon shenja ftohjeje. Ai mund të ketë nevojë të porosisë disa stilolapsa shtesë.