Përpjekja e BE-së për të zvogëluar varësinë nga Kina mund të ketë një çmim

Brukseli po përgatit një mjet të ri për të mbrojtur ekonominë e BE-së nga vendet që i përdorin si armë varësitë e saj strategjike. Por bizneset evropiane kanë frikë nga kostot e diversifikimit – dhe vënë në pikëpyetje se cilët sektorë do të jenë në shënjestër.

Komisioni Evropian do të prezantojë një mjet në fillim të dhjetorit, një javë para një takimi të udhëheqësve të BE-së, i cili do t’i shtyjë kompanitë të diversifikojnë furnizuesit e tyre dhe të zvogëlojnë varësitë strategjike nga një vend i vetëm.

Edhe pse Kina nuk është përmendur në mënyrë të qartë, propozimi i ardhshëm i drejtohet drejtpërdrejt Pekinit, i cili bllokoi eksportet e metaleve të rralla të tokës – thelbësore për teknologjitë e gjelbra, industritë dixhitale dhe mbrojtjen – në vitin 2025, mes një lufte tregtare me SHBA-në.

Industria e makinave të BE-së u vu gjithashtu në rrezik po atë vit pasi Pekini ndërpreu aksesin në çipat strategjikë gjatë një mosmarrëveshjeje me qeverinë holandeze mbi prodhuesin e çipave Nexperia.

Edhe pse Brukseli po negocion me Pekinin për të ribalancuar marrëdhënien e tyre tregtare, diversifikimi është bërë urgjent në sektorët ku varësitë krijojnë dobësi ekonomike.

Pak detaje të propozimit të ardhshëm kanë dalë në dritë, por në një konsultim me bizneset e BE-së që u mbyll të martën, Komisioni deklaroi se instrumenti i ri do të synonte “të adresonte rastet kur një nivel i lartë i varësive strategjike nga një vend i vetëm furnizues krijon një rrezik për sigurinë e furnizimit të BE-së dhe kështu sigurinë e saj ekonomike”.

Kosto të rritura

Disa kompani paralajmëruan në përgjigjet e tyre ndaj konsultimeve se gjetja e furnizuesve alternativë do të rriste kostot e tyre.

“Kompanitë tashmë po bëjnë maksimumin për të pasur një strukturë me kosto efektive”, tha për Euronews Luisa Santos, Zëvendësdrejtoreshë e Përgjithshme në BusinessEurope. “Nëse ata po punojnë me furnizues të caktuar, kjo ndodh sepse ata janë ata që kanë ofertën më të mirë për sa i përket produktit, kostos dhe performancës së tij.”

Megjithatë, më 5 qershor 2026, Komisioneri i Tregtisë i BE-së, Maroš Šefčovič, e bëri të qartë në një fjalim se industria do të ishte “në vijën e parë” të përpjekjeve për të diversifikuar furnizuesit dhe se modelet e biznesit duhet të përfshijnë “koston e qëndrueshmërisë”.

“Siguria ekonomike është një përgjegjësi e përbashkët, industria qëndron në vijën e parë”, tha ai, “ne duhet t’i mbështesim, por edhe industria duhet të bëjë pjesën e saj.”

Ai shtoi: “Kjo do të thotë diversifikim i shpejtë dhe strategjik, dhe do të thotë integrim i kostos së qëndrueshmërisë në modelet e biznesit dhe trajtim i rreziqeve gjeopolitike si ato që janë, rreziqet kryesore të biznesit.”

Mbetet e paqartë se cilët sektorë do të mbulohen dhe cilat kritere do të përdoren. Megjithatë, Santos theksoi se ndërsa diversifikimi është i nevojshëm për të adresuar rrezikun e shfrytëzimit të varësive të BE-së si armë, jo të gjitha varësitë duhet të konsiderohen problematike.

“Duhet të përqendrohemi më shumë në fushat ku po shohim përdorim të armëve. Nuk mendoj se varësia jonë nga pajisjet elektrike kineze, për shembull, duhet të përfshihet në këtë fushëveprim.”

Përfaqësuesi i biznesit theksoi gjithashtu se, për produktet që bien brenda fushëveprimit të instrumentit, duhet të jenë të disponueshëm furnizues alternativë. Ky nuk është rasti për disa lëndë të para kritike, duke përfshirë metalet e rralla, ku Kina dominon prodhimin dhe përpunimin.

“Diversifikimi në atë rast nuk është një opsion dhe kjo duhet të merret në konsideratë nëse nuk shfaqen burime të reja”, shtoi Santos.

Skenarët “minimalistë” dhe “maksimalistë”

Qershorin e kaluar, Šefčovič sugjeroi që Komisioni mund të frymëzohej nga Unioni i Energjisë, i cili i shtyu kompanitë të diversifikonin furnizimet e tyre me energji larg Rusisë pas shpërthimit të luftës në Ukrainë.

“Në atë kohë, i kujtoj shumë qartë diskutimet që patëm për investimet në terminale dhe ndërlidhëse energjie dhe sa jopopullore ishte kjo”, tha Komisioneri qershorin e kaluar, duke shtuar se investimet kishin ngritur pyetje të shumta, veçanërisht në lidhje me koston e tyre, duke pasur parasysh se gazi rus ishte më i lirë.

«Duke e parë nga kjo pikëpamje, ishte jetike për ne», shtoi Šefčovič.

Plani REPowerEU i BE-së, i nisur në maj 2022 për të eliminuar gradualisht varësinë nga Moska, ndalon importin e naftës ruse dhe parashikon përfundimin e kontratave afatshkurtra dhe afatgjata për gazin rus dhe gazin natyror të lëngshëm (LNG) në vitet 2026 dhe 2027. Bizneset e BE-së kanë pasur nevojë të përshtaten. Janë bërë investime në energjinë e rinovueshme, është dashur të gjenden furnizues të rinj, është bërë e mundur blerja e përbashkët dhe çmimet janë rritur për konsumatorët e BE-së.

Tobias Gherke, një bashkëpunëtor i lartë politikash në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë, e sheh qasjen ndaj energjisë si skenarin minimalist për mjetin e diversifikimit të dhjetorit.

“Skenari minimalist do të ishte kufizimi i diversifikimit në disa sektorë”, tha ai për Euronews, “ashtu siç e bënë të detyrueshme për shërbimet evropiane të energjisë diversifikimin”.

Eksperti përmendi industrinë amerikane të mbrojtjes, e cila u shty të diversifikonte furnizuesit e saj për të zvogëluar varësinë e saj nga mineralet kineze. Sektorë të tjerë kritikë gjithashtu mund të bien brenda fushëveprimit të instrumentit, duke përfshirë industritë me përdorim të dyfishtë dhe infrastrukturën, siç janë kujdesi shëndetësor dhe rrjetet e energjisë.

Një skenar i dytë, “maksimalist”, sipas Gherke, do të ishte të thuhej: “Kushdo që blen më shumë se një prag të caktuar të një produkti specifik nga një burim i vetëm do të përballet me tarifa.”

Gherke shtoi: “Prandaj ata do të nxiteshin të blinin nga një burim tjetër.”

Një skenar i tillë do të mbulonte një gamë më të gjerë sektorësh. Nëse tarifat do t’i bënin furnizimet e disa lëndëve të para kritike më të shtrenjta, pasojat do të ndiheshin njëkohësisht në të gjitha teknologjitë e gjelbra, mbrojtjen dhe industritë dixhitale.

«Të gjithë do të kapeshin», tha eksperti.

Për bizneset e BE-së, kjo do të ishte ajo që Šefčovič e quajti “kostoja e qëndrueshmërisë”.