09 March 2026
Kryefaqja Kosova Bota
Breaking
Irani emĂ«ron djalin e Khameneit si udhĂ«heqĂ«sin e ri suprem pas vrasjes sĂ« babait tĂ« tij “Berisha tĂ« japĂ« llogari pĂ«r humbjet”, Salianji nga Vlora: Prej vitesh tĂ« njĂ«jtat figura qĂ« flasin ‘kodra pas bregut’ PS i jep nesĂ«r pĂ«rgjigje kĂ«rkesĂ«s sĂ« SPAK pĂ«r Ballukun! Zbulohet porosia e BallĂ«s pĂ«r deputetĂ«t Lufta nĂ« Iran, bursat, nafta dhe ari me Bitcoin-in Ekipi i futbollit tĂ« grave tĂ« Iranit kĂ«ndon himnin mes shqetĂ«simeve pĂ«r sigurinĂ« gjatĂ« luftĂ«s.
Libri

Sekreti i bukur i Rikard Ljarjes

· 9 min lexim

Një profil ndryshe i Rikard Ljarjes, regjisorit dhe aktorit të njohur

Dëshira e hershme për shkrimin dhe libri i ri që së shpejti del në treg

“O do tĂ« bĂ«hem shkrimtar, o do tĂ« vdes 
” Rikard Ljarja e sjell shpesh nĂ« kujtesĂ« kĂ«tĂ« fjali qĂ« ia tha vetes mĂ« shumĂ« se gjysmĂ« shekulli mĂ« parĂ«. I rritur nĂ«n imagjinatĂ«n qĂ« i kishin dhĂ«nĂ« leximet e sĂ« Ă«mĂ«s, e vetmja gjĂ« qĂ« donte nĂ« adoleshencĂ«n e hershme ishte tĂ« shkruante. ZĂ«ri i saj, teksa i lexonte tregime apo romanĂ«, i vjen ende si njĂ« jehonĂ« e njĂ« kujtimi tĂ« largĂ«t qĂ« nuk ka pĂ«r tĂ« ikur asnjĂ«herĂ« prej tij. Ashtu padashur, me dĂ«shirĂ«n e saj tĂ« madhe pĂ«r leximin, kjo grua kishte hapur pĂ«rpara tĂ« birit njĂ« tjetĂ«r botĂ«. Ajo kishte krijuar aty nĂ« atĂ« shtĂ«pinĂ« e thjeshtĂ« shkodrane, shkrimtarin e ardhshĂ«m, lexim pas leximi. Me shkrimin brenda vetes, djaloshi i ri Ă«ndĂ«rronte studimet pĂ«r letĂ«rsi, pĂ«r tĂ« vijuar mĂ« tej rrugĂ«n qĂ« e kishte projektuar herĂ«t. Por fati kishte rezervuar diçka tjetĂ«r pĂ«r tĂ« 
 I ulur nĂ« njĂ« nga baret e TiranĂ«s kĂ«to ditĂ« tetori, Rikard Ljarja mban nĂ« duar librin e tij “KohĂ« qensh”, me njĂ« titull disi provokues botuar mĂ« 2009-n nga “Ombra GVG”. NjĂ« libĂ«r qĂ« tĂ« kujton shkrimtarin, njĂ« tjetĂ«r personazh i mbuluar nga silueta e fortĂ« e aktorit kĂ«to vite. Rikard Ljarjes nuk i pĂ«lqen tĂ« flasĂ« shumĂ« pĂ«r librat qĂ« ka shkruar. Me modestinĂ« e njerĂ«zve tĂ« shkrimit ai beson se Ă«shtĂ« lexuesi dhe kritika ata qĂ« duhet tĂ« flasin pĂ«r librat. Ajo çfarĂ« ai do, Ă«shtĂ« tĂ« hedhĂ« nĂ« letĂ«r gjithçka qĂ« i vjen ashtu natyrshĂ«m nga brenda, pĂ«r tĂ« dalĂ« dhe tĂ« shkruajĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n. “Kur shkruaj nuk dua me rrejt”, thotĂ« ai. KatĂ«r tregimet e kĂ«tij libri “ParafjalĂ«â€, “Hodo Beg Gjini”, “Kllapi”, “Histori qensh”, orvaten mes historisĂ« dhe realitetit tĂ« kohĂ«s. Me njĂ« intuitĂ« tĂ« zgjuar, Ljarja ka aftĂ«sinĂ« tĂ« fusĂ« nĂ« njĂ« lexim qĂ« tĂ« rrĂ«mben dhe tĂ« zhvendos nĂ« kohĂ«. Historia e Hodo Beg Gjinit, lindur nĂ« ShkodĂ«r nĂ« mesin e viteve 1700, vjen si njĂ« moral pĂ«r kohĂ«n e sotme, por dhe si njĂ« udhĂ«tim nĂ« tĂ« shkuarĂ«n pĂ«r tĂ« cilĂ«n flasim shumĂ« pak. Po kĂ«shtu, Shan Deda i DedĂ« Jakupit apo Deda i Shan DedĂ«s, pra i biri. Ai Ă«shtĂ« njĂ« personazh historik: pasanik, tregtar qĂ« ka marrĂ« pjesĂ« edhe nĂ« Lidhjen e Prizrenit si pĂ«rfaqĂ«sues i ShkodrĂ«s. “Humori i DedĂ«s ka krijue tragjedinĂ«â€, shkruan Ljarja pĂ«r kĂ«tĂ« histori fatale, tĂ« dĂ«gjuar herĂ«t, qĂ« e ka shndĂ«rruar nĂ« letĂ«rsi, duke i dhĂ«nĂ« njĂ« tjetĂ«r jetĂ« DedĂ«s. LetĂ«rsia e Ljarjes Ă«shtĂ« e angazhuar dhe jep pikĂ«pamjet e tij mbi jetĂ«n, politikĂ«n, historinĂ«, njeriun. Ashtu si natyra e tij e butĂ« shpesh dhe shkrimi, pĂ«rshkohet nga tone tĂ« ngrohta qĂ« e bĂ«jnĂ« mĂ« tĂ« dashur leximin. Shkrimi vjen si njĂ« “shpĂ«rthim tek ai”, si njĂ« reagim ndaj fenomeneve apo ndjesive me tĂ« cilat shpesh tĂ« pĂ«rball realiteti. AtĂ«herĂ« ai futet nĂ« dhomĂ«n e tij tĂ« punĂ«s dhe ulet nĂ« kompjuter e shkruan. Lexuesja e parĂ« prej vitesh Ă«shtĂ« e shoqja, aktorja Marjeta Ljarja. Si njohĂ«se e mirĂ« e letĂ«rsisĂ«, ajo jep edhe gjykimin e parĂ« mbi atĂ« çfarĂ« ka shkruar. Mjafton njĂ« vĂ«shtrim mbi mimikĂ«n e saj pĂ«r tĂ« kuptuar çfarĂ« ka shkruar. “PĂ«r mua tĂ« shkruarit letĂ«rsi Ă«shtĂ« njĂ« ‘sĂ«mundje’. Dhe libri, çfarĂ«do lloj teme tĂ« ketĂ«, ka nĂ« themel, ‘simptomat e tĂ« sĂ«murit’ dhe ‘epidemitë’ qĂ« kanĂ« rĂ«nĂ« gjatĂ« kohĂ«s kur ka jetuar shkruesi, sigurisht pĂ«r atĂ« qĂ« di tĂ« ‘lexojë’. Vdesin pĂ«r bukĂ« e megjithatĂ« vazhdojnĂ« tĂ« shkruajnĂ«â€, thotĂ« Ljarja, duke mohuar qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« shkrimtar. “Shkruaj njĂ«soj si miliona njerĂ«z nĂ« kĂ«tĂ« botĂ«, qĂ« kanĂ« shkruar dje, shkruajnĂ« sot, e edhe nesĂ«r do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« shkruajnĂ«. Nuk dua tĂ« marr ‘ilaçe’, nuk dua ta bĂ«j, e nuk dua tĂ« mĂ« bĂ«jnĂ« ‘kirurgji plastike’. MeqĂ« thashĂ« ‘sĂ«mundje’, dua tĂ« jem ashtu siç jam me tĂ« vĂ«rtetĂ«. Me tĂ« tĂ«ra gabimet. Pa mĂ« zbukuruar, korrigjuar, redaktuar, korrektuar 
 Dua tĂ« jem unĂ« 
”, thotĂ« ai. NĂ« fakt librat e shkruar prej tij e tregojnĂ« kĂ«tĂ«. Duket se shkrimtari nuk ndryshon shumĂ« nga njeriu me tĂ« cilin po pi njĂ« kafe e ke humbur nĂ« biseda kĂ«to ditĂ« vjeshte. Kjo, pasi Ljarja ashtu si me çdo gjĂ« tjetĂ«r e lidh shkrimin me tĂ« vĂ«rtetĂ«n. AsnjĂ« imagjinatĂ« nuk mund ta tejkalojĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n. Ka vetĂ«m pak kohĂ« qĂ« ai ka pĂ«rfunduar librin e tij mĂ« tĂ« ri, tĂ« cilin tani ia ka besuar botuesit. Kur dorĂ«shkrimi shkĂ«putet prej duarve tĂ« tij, atĂ«herĂ« merr njĂ« tjetĂ«r jetĂ«. Ljarjes nuk i pĂ«lqen tĂ« flasĂ« pĂ«r historitĂ« qĂ« mbart ky libĂ«r, duke dashur tĂ« presĂ« botimin. I njohur si njĂ« nga personazhet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« kinematografisĂ« shqiptare, Rikard Ljarja thuajse e ka ruajtur si njĂ« sekret tĂ« bukur, lidhjen e tij me shkrimin. MiqtĂ« e tij, njerĂ«zit e afĂ«rt e njihnin kĂ«tĂ« dimension tĂ« artistit. Por nĂ« kohĂ«n e diktaturĂ«s, as qĂ« mund ta imagjinonte se mund tĂ« pretendonte tĂ« dilte me njĂ« libĂ«r. NĂ« njĂ« kohĂ« kur lufta mes shkrimtarĂ«ve ishte e egĂ«r, gjĂ« qĂ« e tregojnĂ« dhe debatet qĂ« bĂ«hen shpesh sot mes tyre, Ljarja preferoi tĂ« pranonte fatin e tĂ« qenĂ«t aktor. NjĂ« profesion qĂ« e ka bĂ«rĂ« me aq dashuri sa dhe shkrimin. I kujtohet se shpesh, nĂ« atĂ« banesĂ«n e vogĂ«l tĂ« dikurshme, nĂ« familjen e re qĂ« krijoi me bashkĂ«shorten, nĂ« njĂ« kĂ«nd ulej dhe shkruante gjithĂ« natĂ«n me dorĂ« skenarĂ«. KĂ«ta tĂ« fundit ishin ata qĂ« e mbajtĂ«n mĂ« tĂ« fortĂ« lidhjen e tij me shkrimin, duke e bĂ«rĂ« tĂ« mos vdesĂ« shkrimtarin. SkenarĂ«t nĂ« njĂ«farĂ« mĂ«nyre janĂ« njĂ« lloj letĂ«rsie. NĂ« vitin 1986, ai shkroi skenarin e filmit “Kur hapen dyert e jetĂ«s” tĂ« cilin do ta ekranizonte edhe si regjisor. NjĂ« histori qĂ« duket sikur Ă«shtĂ« shkĂ«putur nga njĂ« libĂ«r pĂ«r forcĂ«n e ndjeshmĂ«risĂ« qĂ« e pĂ«rshkruan. Historia e Bardhit, njĂ« mjeku tĂ« ri qĂ« emĂ«rohet tĂ« punojĂ« nĂ« njĂ« fshat tĂ« largĂ«t malor, i cili bĂ«n njĂ« operacion tĂ« vĂ«shtirĂ« me mungesĂ«n e tĂ« gjitha mjeteve elementare, do tĂ« frymĂ«zojĂ« mijĂ«ra tĂ« rinj pĂ«r punĂ«n. PĂ«rtej skematizmit tĂ« kohĂ«s mesazhi i kĂ«tij filmi Ă«shtĂ« tepĂ«r aktual. Forca pĂ«r t’ia dalĂ« dhe atĂ«herĂ« kur gjĂ«rat janĂ« tĂ« pamundura dhe pĂ«r ta ndryshuar fatin pikĂ«risht nĂ« momentin e fundit kur ai kĂ«rkon tĂ« rrĂ«zojĂ«. Rikard Ljarja sapo i kishte kaluar tĂ« 40-at kur shkroi kĂ«tĂ« skenar. Dy vjet mĂ« vonĂ« ai do tĂ« shkruante skenarin e filmit “Pesha e kohĂ«s”, ku shfaqet dhe si regjisor e aktor nĂ« rolin e Vasilit, pĂ«rkrah emrave si Kadri Roshi, Fatos Sela, Margarita Xhepa, etj. Ngjarjet e kĂ«tij filmi zhvillohen nĂ« njĂ« fshat nĂ« vitet ’80. NĂ« prag tĂ« pensionit Vasili ka shumĂ« merita, por deri diku shpirtĂ«risht i “burokratizuar”. Kryetari do qĂ« zĂ«vendĂ«si t’i ngjajĂ« atij nĂ« karakter dhe nĂ« pikĂ«pamje, por planet e tij dĂ«shtojnĂ«. NjĂ« film ku ndihet dora e shkrimtarit, nĂ« pĂ«rsosjen qĂ« i ka bĂ«rĂ« karakterit, duke sjellĂ« nĂ« kinemanĂ« shqiptare tĂ« asaj periudhe njĂ« film tĂ« thellĂ« pĂ«r sa i pĂ«rket psikologjisĂ« qĂ« mbart brenda. Rikard Ljarja ka profilin e njĂ« artisti tĂ« kompletuar duke provuar kinemanĂ« nĂ« disa kĂ«ndvĂ«shtrime. Ai nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m aktori, aq shumĂ« i njohur nga publiku, por edhe regjisori i disa prej prodhimeve mĂ« tĂ« mira tĂ« kohĂ«s si “Pesha e kohĂ«s”, “Kur hapen dyert e jetĂ«s”, “Fundi i njĂ« gjakmarrjeje”, “Dita e parĂ« e emĂ«rimit”, “SkĂ«terrĂ« 43”, “Radiostacioni”, “NĂ« pyjet me borĂ« ka jetĂ«â€â€ŠPor aktrimi ishte ai qĂ« e bĂ«ri njĂ« nga figurat mĂ« popullore nĂ« vend. Ende nĂ« kafene, rrugĂ«, apo kudo ka njerĂ«z qĂ« e pĂ«rshĂ«ndesin si DedĂ«n, apo LukĂ«n, Gaqon. Galeria e personazheve tĂ« tij Ă«shtĂ« e pafundme. TĂ« pasurit e dimensioneve tĂ« tjera brenda tij, si shkrimtarin apo dhe regjisorin, e bĂ«nĂ« aktorin mĂ« tĂ« pĂ«rsosur. Ljarja shkrimin e ka parĂ« dhe si njĂ« formĂ« pĂ«r tĂ« hedhur nĂ« letĂ«r mendimet e tij mbi estetikĂ«n. VetĂ«m pak kohĂ« mĂ« parĂ«, ai botoi nĂ« njĂ« tĂ« pĂ«rditshme njĂ« shkrim mbi mjeshtĂ«rinĂ« e aktorit. NjĂ« ese filozofike mbi njĂ« nga disiplinat mĂ« tĂ« vĂ«shtira tĂ« artit. “Aktori ‘i bie’ qenies sĂ« tij, individualitetit tĂ« tij, personalitetit tĂ« tij. Ai ka ‘instrument’ vetveten nĂ« kuptimin mĂ« tĂ« thellĂ« dhe tĂ« plotĂ«, qĂ« nga maja ma e naltĂ« e qimes ekstreme tĂ« kokĂ«s e deri te thoni i gishtit tĂ« vogĂ«l tĂ« kamĂ«s. Ai deformon, ose mĂ« mirĂ« me thanĂ«, dhunon shpirtin e tij, dhunon psihiken e tij, personalitetin e tij, dhunon vetveten. Ka instrument vetveten me trup e shpirt. ‘I BIE’ vetvetes. A nuk Ă«shtĂ« pra njĂ« profesion tepĂ«r i vĂ«shtirĂ«? TepĂ«r i lodhshĂ«m? A nuk ka nuanca perversiteti? (jo nĂ« kuptimin seksual). A nuk ka pra nuanca perversiteti psihik ky profesion?”, shkruan Ljarja nĂ« kĂ«tĂ« ese tĂ« thellĂ«. JanĂ« tĂ« pafundme shĂ«nimet estetike qĂ« ai ka hedhur nĂ« letra dhe gjatĂ« viteve, duke krijuar njĂ« profil mbi mjeshtĂ«rinĂ« e aktrimit. TepĂ«r i ndjeshĂ«m ndaj zhvillimeve nĂ« vend, pas njĂ« shkĂ«putjeje tĂ« gjatĂ« qĂ« ka me kinemanĂ«, Ljarja tashmĂ« duket se Ă«shtĂ« rikthyer tek ajo qĂ« nuk do ta shohĂ« mĂ« si njĂ« sekret, shkrimi. Pas kĂ«saj bisede, ashtu siç bĂ«n çdo ditĂ«, ai do tĂ« lĂ«rĂ« kafenĂ« pĂ«r tĂ« shkuar pĂ«r nĂ« apartament, aty ku dritarja e kompjuterit, i kujton njĂ« histori qĂ« e pret ta vazhdojë 

Lexo Gjithashtu