Servet Pëllumbi: nga auditorët e universitetit te drejtimi i së majtës në tranzicion

Takimi i parë me Servet Pëllumbin më riktheu në kujtesë verën e vitit 1981, kur ai vinte si profesor i ri pas përfundimit të studimeve në Leningrad me rezultate të larta. Përshkrimi i tij — i rregullt në sjellje dhe i njohur në mjediset akademike — do të përforconte më vonë rolin e tij publike kur, pas viteve të ndryshme politike, u vendos si figurë qendrore e procesit të reformimit të së majtës shqiptare dhe më vonë u aktivizua në detyra shtetërore e politike.

Sipas javanews, kontakti i tij me strukturat e vjetra u prish në vitet e fundit të diktaturës dhe në fillimet e pluralizmit kur Pëllumbi i kërkoi Ramiz Alisë reforma të thella demokratike; kjo letër solli reagime të ashpra dhe, si pasojë, mospjesëmarrjen e tij në disa aktivitete publike. Nga ky episod u kuptua qartë se pozicionimi i tij ishte i vendosur drejt rivalizimit me konservatorët e regjimit, por edhe i fokusuar në një proces reformash brenda së majtës.

Si intelektual dhe politikan, Pëllumbi zgjodhi të qëndrojë me të majtën, duke punuar për transformimin e saj në një forcë socialdemokrate të aftë për konkurrim në skenën pluraliste. Ai u rreshtua si ideolog dhe udhëheqës praktik, duke marrë pjesë në Kongresin e Dhjetë të Partisë së Punës, dhe më pas duke u aktivizuar në organizimin e partisë së re e në udhëtimin e saj nëpër Shqipëri për të ndërtuar strukturat dhe identitetin politik.

Pas humbjes së thellë në zgjedhjet e vitit 1992, Pëllumbi kundërshtoi thirrjet për dorëheqje të kryetarit të Partisë Socialiste, duke argumentuar se largimi i menjëhershëm nuk do të shërbente për rindërtimin e forcës politike. Ky qëndrim ishte një nga shenjat e rolit të tij të pjekur, duke tentuar të shmangë fragmentimin dhe humbjen e drejtimit në momente krize.

Kur Nano u arrestua në korrik 1993, Pëllumbi mori mbi vete funksionet udhëheqëse dhe drejtoi partinë në periudhën më të vështirë; ai drejtoi fushatën e referendumit të 6 nëntorit 1994, në të cilin opozita arriti një fitore me rreth 53 përqind të votave. Gjatë këtyre viteve ai evitonte thirrjet për dhunë dhe i mbështeti shprehjet e ndryshimit përmes mjeteve demokratike dhe votës.

Proceset politike të mesit të viteve ’90 u përshkallëzuan më tej me manipulimet e zgjedhjeve të vitit 1996 dhe goditjet ndaj opozitës; kërcënimet ndaj drejtuesve, përfshirë Pëllumbin, i detyruan strukturat opozitare të bojkotonin votimet dhe të mobilizonin presionin popullor që në fund çoi në de-legjitimizimin e parlamentit të përbërë. Brenda partisë u zhvilluan edhe konflikte të brendshme: një fraksion kërkonte largimin e drejtuesve, duke i akuzuar për simbole të së kaluarës — përfshirë diskutime ironike rreth bustit të Marksit dhe propozimin e vendosjes së një “busti të Kaçit” — lëvizje që ndikuan në dobësimin e aksionit opozitar.

Vlerësimi për pasqyrën historike dhe rolin politik të Servet Pëllumbit mbetet i ndërlikuar: ai ishte një ndër intelektualët që përpiqeshin të lidhnin teorinë me praktikën dhe që u përfshi në momentet kyçe të tranzicionit — si ndërtues i organizativave të së majtës, mbështetës i strategjive paqësore dhe ideator i ndryshimeve programore — një rrëfim që raporton javanews si pjesë të historisë së këtij tranzicioni.