Sulmi i Trump ndaj Iranit është i pamatur.

Në fushatën e tij presidenciale të vitit 2024, Donald Trump u premtoi votuesve se do t’i përfundonte luftërat, jo do t’i niste ato. Gjatë vitit të kaluar, ai përkundrazi ka urdhëruar sulme ushtarake në shtatë vende. Oreksi i tij për ndërhyrje ushtarake rritet duke u ushqyer.

Tani ai ka urdhëruar një sulm të ri kundër Republikës Islamike të Iranit, në bashkëpunim me Izraelin, dhe ai është shumë më i gjerë sesa bombardimi i synuar i objekteve bërthamore në qershor. Megjithatë, ai e nisi këtë luftë pa u shpjeguar popullit amerikan dhe botës arsyen pse po e bënte. Po ashtu, ai nuk e përfshiu Kongresin, të cilit Kushtetuta i jep të drejtën ekskluzive për të shpallur luftë. Në vend të kësaj, ai publikoi një video në orën 2:30 të mëngjesit (ora Lindore) të shtunën, pak pasi kishin nisur bombardimet, ku tha se Irani përbënte “kërcënime të menjëhershme” dhe bëri thirrje për rrëzimin e qeverisë së tij. Arsyetimi i tij është i dyshimtë, dhe paraqitja e një çështjeje kaq të rëndësishme me video në mes të natës është e papranueshme.

Ndër justifikimet e tij është eliminimi i programit bërthamor të Iranit, një qëllim i denjë. Por zoti Trump e shpalli atë program “të shkatërruar plotësisht” nga sulmi i qershorit, një pretendim i përgënjeshtruar si nga inteligjenca amerikane ashtu edhe nga ky sulm i ri. Kjo kontradiktë tregon sa pak respekt ka ai për detyrën e tij për të thënë të vërtetën kur angazhon forcat e armatosura amerikane në betejë. Ajo gjithashtu tregon sa pak besim duhet të kenë qytetarët amerikanë në garancitë e tij për qëllimet dhe rezultatet e aventurave të tij ushtarake në rritje.

Qasja e zotit Trump ndaj Iranit është e pamatur. Qëllimet e tij janë të paqarta. Ai ka dështuar të sigurojë mbështetjen ndërkombëtare dhe të brendshme që do të ishte e nevojshme për të maksimizuar gjasat e një rezultati të suksesshëm. Ai ka shpërfillur si ligjin e brendshëm ashtu edhe atë ndërkombëtar për luftën.

Regjimi iranian, për të qenë të qartë, nuk meriton asnjë simpati. Askush nuk duhet të vajtojë vdekjen e Ajatollah Ali Khameneit, udhëheqësit suprem të Iranit, i cili thuhet se u vra në sulm.

Regjimi ka sjellë mjerim që nga revolucioni i tij 47 vjet më parë — mbi popullin e vet, mbi fqinjët dhe në mbarë botën. Ai masakroi mijëra protestues këtë vit. Burgos dhe ekzekuton disidentë politikë. Shtyp gratë, personat L.G.B.T.Q. dhe pakicat fetare. Udhëheqësit e tij kanë varfëruar qytetarët e tyre ndërsa kanë pasuruar veten përmes korrupsionit. Ata kanë shpallur “Vdekje Amerikës” që nga ardhja në pushtet dhe kanë vrarë qindra ushtarakë amerikanë në rajon, si dhe kanë financuar terrorizëm që ka vrarë civilë në Lindjen e Mesme dhe deri në Argjentinë.

Qeveria e Iranit paraqet një kërcënim të veçantë sepse e kombinon këtë ideologji vrasëse me ambicie bërthamore. Irani ka sfiduar vazhdimisht inspektorët ndërkombëtarë ndër vite. Që nga sulmi i qershorit, qeveria ka dhënë shenja se po rifillon ndjekjen e teknologjisë së armëve bërthamore. Presidentë amerikanë të të dy partive kanë bërë me të drejtë angazhimin për të parandaluar Teheranin të sigurojë bombën.

Ne e pranojmë se përmbushja e këtij angazhimi mund të justifikojë veprim ushtarak në një moment të caktuar. Pasojat e lejimit të Iranit të ndjekë rrugën e Koresë së Veriut — dhe të sigurojë armë bërthamore pas vitesh shfrytëzimi të durimit ndërkombëtar — janë tepër të mëdha. Për më tepër, kostot e përballjes me Iranin për programin e tij bërthamor duken më pak të frikshme se dikur.

Irani, siç ka shpjeguar së fundmi David Sanger i The Times, “po kalon një periudhë dobësie të jashtëzakonshme ushtarake, ekonomike dhe politike”. Që nga sulmet e 7 tetorit 2023, Izraeli ka reduktuar kërcënimet nga Hamasi dhe Hezbollahu (dy nga përfaqësuesit terroristë të Iranit), ka sulmuar drejtpërdrejt Iranin dhe, me ndihmën e aleatëve, ka zmbrapsur kryesisht kundërpërgjigjen e tij. Njohja e re e kufizimeve të Iranit u dha rebelëve në Siri besimin për të marshuar drejt Damaskut dhe për të rrëzuar regjimin e tmerrshëm të Assadit, një aleat i kahershëm i Iranit. Qeveria iraniane bëri pothuajse asgjë për të ndërhyrë. Kjo histori e fundit tregon se veprimi ushtarak, me gjithë kostot e tij të rënda, mund të ketë pasoja pozitive.

Një president amerikan i përgjegjshëm mund të paraqiste një argument të besueshëm për veprime të mëtejshme kundër Iranit. Thelbi i këtij argumenti do të duhej të ishte një shpjegim i qartë i strategjisë, si dhe justifikimi për sulmin tani, edhe pse Irani nuk duket pranë zotërimit të një arme bërthamore. Kjo strategji do të përfshinte premtimin për të kërkuar miratimin e Kongresit dhe për të bashkëpunuar me aleatët ndërkombëtarë.

Zoti Trump as që po përpiqet të ndjekë këtë qasje. Ai po i kërkon popullit amerikan dhe botës t’i besojnë verbërisht. Ai nuk e ka fituar atë besim.

Ai i trajton aleatët me përbuzje. Gënjen vazhdimisht, përfshirë për rezultatet e sulmit të qershorit ndaj Iranit. Nuk ka përmbushur premtimet e veta për zgjidhjen e krizave të tjera në Ukrainë, Gaza dhe Venezuelë. Ka shkarkuar drejtues të lartë ushtarakë sepse nuk treguan besnikëri ndaj tekave të tij politike. Kur të emëruarit e tij bëjnë gabime skandaloze — si Sekretari i Mbrojtjes Pete Hegseth që ndau detaje të avancuara të një sulmi ushtarak kundër Houthi-ve në një bisedë të pasigurt në grup — zoti Trump i mbron nga përgjegjësia. Administrata e tij duket se ka shkelur ligjin ndërkombëtar, ndër të tjera duke maskuar një avion ushtarak si civil dhe duke qëlluar dy marinarë të pambrojtur që i mbijetuan një sulmi fillestar.

Një qasje e përgjegjshme do të përfshinte gjithashtu një bisedë të detajuar me popullin amerikan për rreziqet. Irani mbetet një vend shumë i militarizuar. Raketat e tij me rreze të mesme mund të mos kenë shkaktuar shumë dëme në Izrael vitin e kaluar, por ai zotëron shumë raketa me rreze të shkurtër që mund të mbingarkojnë çdo sistem mbrojtës dhe të godasin Arabinë Saudite, Katarin dhe vende të tjera përreth. Zoti Trump e pranoi këtë në videon e tij të natës, duke thënë: “Jetët e heronjve të guximshëm amerikanë mund të humbasin dhe mund të kemi viktima.”

Ai duhej ta kishte pasur guximin ta thoshte këtë në fjalimin për Gjendjen e Unionit të martën, ndër të tjera. Kur një president u kërkon trupave dhe diplomatëve amerikanë të rrezikojnë jetën, nuk duhet të jetë i rezervuar për këtë.

Duke njohur papërgjegjshmërinë e zotit Trump, disa anëtarë të Kongresit kanë ndërmarrë hapa për ta kufizuar atë lidhur me Iranin. Në Dhomën e Përfaqësuesve, Ro Khanna (demokrat nga Kalifornia) dhe Thomas Massie (republikan nga Kentucky) kanë propozuar një rezolutë për të parandaluar zotin Trump të nisë një luftë pa miratimin e Kongresit. Rezoluta bën të qartë se Kongresi nuk ka autorizuar një sulm ndaj Iranit dhe kërkon tërheqjen e trupave amerikane brenda 60 ditësh. Senatori Tim Kaine (demokrat nga Virxhinia) dhe senatori Rand Paul (republikan nga Kentucky) po sponsorizojnë një masë të ngjashme në Senat. Fillimi i armiqësive nuk duhet t’i pengojë ligjvënësit të miratojnë këto projektligje. Një pohim i fortë i autoritetit nga Kongresi është mënyra më e mirë për të kufizuar presidentin.

Dështimi i zotit Trump për të artikuluar një strategji për këtë sulm ka krijuar nivele tronditëse pasigurie. Sulmi ka arritur të vrasë një diktator brutal, por mbetet e paqartë çfarë vjen më pas. Zoti Trump nuk ka ofruar asnjë arsye pse bota duhet të presë që ky ndryshim regjimi të përfundojë më mirë se versionet në Irak dhe Afganistan në fillim të këtij shekulli. Ato luftëra rrëzuan qeveri, por me të drejtë e lodhën publikun amerikan nga operacionet ushtarake të hapura me interes kombëtar të pasigurt dhe zhgënjyen trupat që shërbyen me besnikëri në to.

Tani që operacioni ushtarak ka nisur, ne dëshirojmë mbi të gjitha sigurinë e trupave amerikane që janë ngarkuar me zbatimin e tij dhe mirëqenien e shumë iranianëve të pafajshëm që kanë vuajtur gjatë nën qeverinë e tyre brutale. Na vjen keq që zoti Trump nuk po e trajton luftën si çështjen e rëndë që ajo është.

NEW YORK TIMES EDITORIAL BOARD

Bordi editorial është një grup gazetarësh opinionistë, pikëpamjet e të cilëve formësohen nga ekspertiza, kërkimi, debati dhe disa vlera të qëndrueshme ndër vite. Ai është i ndarë nga redaksia e lajmeve.