Trump heq dorë përkohësisht nga ligji shekullor i transportit detar për shkak të rritjes së kostove të karburantit

Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka pezulluar një ligj detar mbi një shekull të vjetër, në përpjekje për të frenuar rritjen e çmimeve të karburantit në mes të luftës së vazhdueshme të SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit.

Të mërkurën, Shtëpia e Bardhë shpalli një pezullim 60-ditor të Jones Act, duke lejuar që anije me flamur të huaj të transportojnë mallra drejt porteve amerikane.

Normalisht, sipas Jones Act, mallrat që transportohen midis porteve amerikane duhet të dërgohen me anije të ndërtuara në SHBA, me flamur amerikan dhe kryesisht në pronësi amerikane. Ky kusht kufizon ndjeshëm numrin e cisternave të disponueshme për transport të brendshëm, por mbështetet nga sindikatat e industrisë detare.

Megjithatë, këto grupe industrisë kanë vënë në dyshim efektivitetin e këtij pezullimi në uljen e çmimeve të karburantit.

“Heqja e Jones Act nuk do të bëjë asgjë për të ulur çmimet e benzinës. Në fakt, faktori kryesor që përcakton çmimin e benzinës është kostoja e naftës bruto, jo kostot e transportit të brendshëm,” thuhet në një letër të dërguar më herët këtë muaj nga sindikata American Maritime Officers drejtuar presidentit Trump.

“Ajo që do të bëjë një pezullim i tillë është të krijojë mundësi për operatorë të huaj që shmangin taksat amerikane, mbështeten në punë me paga të ulëta dhe operojnë nën rregullore që anashkalojnë standardet ndërkombëtare të punës dhe sigurisë detare.”

Nga ana tjetër, administrata Trump e ka mbrojtur vendimin si një masë të përkohshme për të ulur kostot e transportit dhe për të përshpejtuar furnizimet.

“Ky veprim do të lejojë që burime jetike si nafta, gazi natyror, plehrat kimike dhe qymyri të qarkullojnë lirshëm drejt porteve amerikane për 60 ditë,” deklaroi zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt.

Ky vendim vjen më pak se tre javë pas fillimit të luftës së udhëhequr nga SHBA dhe Izraeli kundër Iranit.

Si pjesë e kundërofensivës së tij, Irani ka bllokuar në masë të madhe trafikun detar në Ngushtica e Hormuzit, një rrugë ujore e ngushtë që lidh Gjirin me Oqeanin Indian.

Rreth një e pesta e furnizimit global me naftë dhe gaz natyror të lëngshëm kalon përmes kësaj rruge tregtare.

Por që nga fillimi i luftës më 28 shkurt, numri i cisternave që kalojnë në këtë ngushticë ka rënë ndjeshëm. Vetëm rreth 90 anije kanë kaluar, ndërsa 20 janë sulmuar. Më shumë se 400 anije mbeten të bllokuara pranë kësaj zone, sipas platformës së analizës së tregut Kpler. Ky bllokim ka shkaktuar rritje të çmimeve të karburantit në nivel global.

Për të ulur çmimet brenda vendit, Trump ka njoftuar gjithashtu lirimin e 172 milionë fuçive naftë nga Rezerva Strategjike e Naftës së SHBA-së.

Ekspertja Rachel Ziemba, nga qendra kërkimore Center for a New American Security, tha se pezullimi i Jones Act ndihmon këtë masë, por ka ndikim të kufizuar në tregjet globale.

“Ky pezullim e bën më efektiv lirimin e rezervave strategjike dhe ul kostot e transportit nga Gjiri në pjesë të tjera të SHBA-së,” tha ajo, duke shtuar se nuk rrit vetë furnizimin global.

Ndërkohë, kostot e transportit janë rritur ndjeshëm. Sipas një analize të Reuters, sigurimet detare janë rritur në disa raste me më shumë se 1,000 për qind.

Çmimi mesatar i benzinës në SHBA ka arritur në 3.84 dollarë për gallon, nga 2.92 dollarë një muaj më parë, sipas American Automobile Association.

Megjithatë, ekspertët mendojnë se ndikimi i këtij vendimi në çmimet për konsumatorët do të jetë minimal.

Patrick De Haan nga aplikacioni GasBuddy tha se masa do të lehtësojë logjistikën, por nuk do të sjellë ulje të ndjeshme të çmimeve.

“Nuk do të ketë një ndikim të dukshëm në çmimet në pompë; vetëm do të kompensojë një pjesë të rritjes. Mund të ulë rritjen me 3 deri në 10 cent për gallon,” tha ai.

Një analizë e vitit 2022 arriti në përfundimin se një pezullim i Jones Act mund të kursente rreth 10 cent për gallon për drejtuesit në bregun lindor të SHBA-së.

Disa ekspertë janë edhe më skeptikë. David St Amand nga Navigistics Consulting deklaroi se nuk pritet asnjë ndikim real për konsumatorët.

“Çdo përfitim i mundshëm do të përfundojë tek aktorë të rinj në treg, si tregtarët e mallrave, dhe jo tek konsumatorët,” tha ai.

Pas lajmit për pezullimin e Jones Act, tregjet amerikane kanë shënuar rënie: Nasdaq dhe S&P 500 ranë me 0.5 për qind, ndërsa Dow Jones me 0.8 për qind.

Ndërkohë, kompanitë e transportit detar po përfitojnë. Aksionet e gjigantëve si Maersk dhe Hapag-Lloyd AG janë rritur përkatësisht me 2.5 dhe 2.6 për qind.