35 vite nga rivendosja e marrëdhënievediplomatike Shqipëri-SHBA

Më 15 mars 1991 pas më shumë se gjysmë shekulli izolimi, Shqipëria dhe Shtetet e Bashkuara rivendosën marrëdhëniet diplomatike. Në Uashington, ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Muhamet Kapllani, dhe ndihmëssekretari amerikan i Shtetit Raymond G. F. Seitz nënshkruan Memorandumin e Mirëkuptimit që hapte rrugën për vendosjen e ambasadave dhe rikthimin e komunikimit zyrtar midis dy vendeve.

Por ajo marrëveshje nuk ishte thjesht një akt formal diplomatik. Ajo ishte, në kuptimin më të thellë të fjalës, një simbol i daljes së Shqipërisë nga një epokë e izolimit total dhe i hyrjes në një botë tjetër politike, ekonomike dhe kulturore.

Fundi i një izolimi 52-vjeçar

Shqipëria kishte qenë për më shumë se pesë dekada një nga vendet më të izoluara në botë. Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara u ndërprenë në vitin 1939 pas pushtimit italian, dhe gjatë gjithë periudhës së regjimit komunist nuk pati asnjë kanal diplomatik midis Tiranës dhe Uashingtonit.

Në fakt, për shumë vite Amerika ishte paraqitur në propagandën zyrtare si armiku kryesor ideologjik. Në tekstet shkollore, në gazetat e kohës dhe në diskursin politik, Shtetet e Bashkuara përshkruheshin si simboli i “imperializmit botëror”. Ky ishte një realitet që prodhoi një paradoks historik: një vend i vogël ballkanik që jetonte pothuajse plotësisht i shkëputur nga sistemi ndërkombëtar.

Kur në fund të viteve ’80 sistemi komunist në Europën Lindore filloi të shembej, Shqipëria mbeti për pak kohë një nga bastionet e fundit të izolimit. Por presioni shoqëror dhe ndryshimet globale e bënë të pashmangshëm hapjen.

Në këtë kontekst, rivendosja e marrëdhënieve diplomatike me Shtetet e Bashkuara në mars 1991 ishte një sinjal i qartë se epoka e izolimit kishte marrë fund.

Një akt diplomatik me domethënie strategjike

Memorandumi i nënshkruar në Uashington kishte një rëndësi shumë të madhe . Ai krijonte bazën për hapjen e ambasadave dhe për zhvillimin e marrëdhënieve politike, ekonomike dhe kulturore midis dy vendeve.

Në praktikë, kjo ishte një portë që hapej për Shqipërinë drejt botës perëndimore.

Pak muaj më vonë, ambasada amerikane në Tiranë u bë një nga institucionet më simbolike të periudhës së tranzicionit. Për mijëra shqiptarë ajo përfaqësonte jo vetëm një partner diplomatik, por edhe një shpresë për një të ardhme më të hapur dhe më demokratike.

Marrëdhënia me Shtetet e Bashkuara shpejt u bë një nga shtyllat kryesore të politikës së jashtme shqiptare.

Nga simboli i shpresës te partneriteti strategjik

Gjatë tri dekadave të fundit, marrëdhëniet Shqipëri-SHBA kanë kaluar nga simbolika politike në një partneritet strategjik konkret.

Shtetet e Bashkuara kanë qenë një nga mbështetësit kryesorë të reformave demokratike në Shqipëri, të transformimit të institucioneve dhe të integrimit euroatlantik të vendit.

Roli amerikan ka qenë veçanërisht i dukshëm në disa momente kyçe:në procesin e stabilizimit të Shqipërisë në vitet e vështira të tranzicionit; në mbështetjen për anëtarësimin e Shqipërisë në NATO në vitin 2009; në proceset e reformës në drejtësi dhe luftës kundër korrupsionit; në bashkëpunimin ushtarak dhe sigurinë rajonale

Në një rajon që historikisht ka qenë i mbushur me tensione dhe rivalitete gjeopolitike, ky partneritet ka qenë një faktor stabiliteti për Shqipërinë.

Një marrëdhënie që mbetet thelbësore

Megjithatë, pas 35 vitesh, kjo marrëdhënie duhet parë edhe me një sy realist. Diplomacia moderne nuk mund të mbështetet vetëm në simbolikë historike. Partneritetet ndërtohen mbi interesa konkrete dhe mbi aftësinë e vendeve për të qenë aktorë seriozë në arenën ndërkombëtare.

Për Shqipërinë, marrëdhënia me Shtetet e Bashkuara ka qenë dhe mbetet një nga boshtet kryesore të orientimit të saj strategjik. Por ajo kërkon gjithashtu një diplomaci më të pjekur, institucione më të forta dhe një shtet që funksionon me standarde demokratike reale.

Sepse miqësia ndërkombëtare nuk është vetëm një deklaratë politike. Ajo është një marrëdhënie që ndërtohet çdo ditë, përmes besimit, përgjegjësisë dhe seriozitetit institucional.

Një moment reflektimi

Tridhjetë e pesë vjet pas asaj dite të marsit 1991, rivendosja e marrëdhënieve diplomatike midis Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara mbetet një nga momentet më të rëndësishme të historisë së tranzicionit shqiptar.

Ajo shënoi fundin e një epoke izolimi dhe fillimin e një kapitulli të ri në historinë e vendit.

Dhe ndoshta pikërisht për këtë arsye, çdo përvjetor i kësaj date nuk është vetëm një moment përkujtimi diplomatik. Është një moment për të reflektuar se sa larg ka ardhur Shqipëria dhe, mbi të gjitha, se sa larg ka ende për të shkuar.