“Britannica”: Shqipëria ndër shekuj, nga e kaluara e trazuar te perspektiva evropiane

– Historia e Shqipërisë është e lidhur ngushtë me zhvillimet historike të Ballkanit, nga qytetërimet e lashta ilire dhe sundimi romak, te përhapja e krishterimit dhe ndryshimet që formësuan rajonin ndër shekuj, shkruan “Britannica” në një artikull dedikuar ngjarjeve historike të Shqipërisë.

Në periudhën moderne, vendi përjetoi transformime të thella politike, ekonomike dhe shoqërore, veçanërisht pas rënies së komunizmit në vitin 1990.

Kalimi drejt demokracisë, krizat e viteve 1990, marrëdhëniet me vendet fqinje dhe integrimi euroatlantik shënuan etapat kryesore të zhvillimit të Shqipërisë, deri te anëtarësimi në NATO në vitin 2009 dhe marrja e statusit të vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian në vitin 2014.

Shqipëria dhe ilirët në lashtësi
Ilirët dhe trakët

Dëshmitë arkeologjike tregojnë se Ballkani ishte i banuar shumë kohë përpara periudhës së neolitit, pra Epokës së Re të Gurit, rreth 10 mijë vjet më parë.

Në fillimet e historisë së dokumentuar, në këtë rajon mbizotëronin dy popuj indoevropianë: ilirët në perëndim dhe trakët në lindje, të ndarë kryesisht nga hapësira gjeografike e luginave të lumenjve Morava dhe Vardar.

Ilirët, të afërt etnikisht me trakët, banonin fillimisht në një territor të gjerë, që shtrihej nga gadishulli i Istrias deri në Greqinë veriore dhe në brendësi të Ballkanit, deri te lumi Morava.

Në shekullin IV para erës sonë, ata u shtynë drejt jugut nga dyndjet kelte.

Pas kësaj, territori i tyre nuk shtrihej shumë më në veri se lumi Drin.

Shoqëria ilire, ashtu si ajo trake, ishte e organizuar në fise, të cilat shpesh luftonin mes tyre dhe kundër popujve të jashtëm.

Përballë kërcënimit kelt, ilirët krijuan një entitet politik më të bashkuar, por edhe ky u shkatërrua nga Maqedonia e Veriut.

Më pas, ilirët u njohën kryesisht për veprimtarinë e tyre si piratë, të cilët pengonin tregtinë e shumë vendbanimeve greke përgjatë bregdetit të Adriatikut.

Romakët u prekën gjithashtu nga këto veprimtari dhe ndërhynë ushtarakisht.

Në fillim të shekullit III para erës sonë, ata aneksuan një pjesë të madhe të territoreve ilire.

Megjithatë, një mbretëri ilire me qendër në Shkodrën e sotme të Shqipërisë vazhdoi të ishte një faktor i rëndësishëm politik deri në vitin 168 para erës sonë, kur u shkatërrua nga ushtritë romake.

Shqipëria gjatë Perandorisë Romake

Pas braktisjes së Dakisë nga romakët në gjysmën e dytë të shekullit III, Perandoria Romake filloi të pësonte ndryshime të mëdha.

Romakët ndryshonin nga pushtuesit e tjerë të mëdhenj të Ballkanit, sepse fillimisht mbërritën në pjesën perëndimore të gadishullit.

Më vonë, sulme u ndërmorën edhe nga juglindja, derisa, në shekullin I të erës sonë, i gjithë Ballkani ishte nën kontrollin romak.

Në kulmin e fuqisë së Romës, popujt e Ballkanit arritën një shkallë bashkimi, që nuk e kishin njohur më parë në historinë e tyre.

Ata kishin një sistem të përbashkët ligjor, një autoritet të vetëm suprem politik dhe siguri të garantuar nga ushtria romake.

Një rol të rëndësishëm në këtë periudhë luante Via Egnatia, ose Rruga Egnatia, një rrugë e madhe tokësore që lidhte lindjen me perëndimin.

Ajo niste nga Dyrrachium, emri i lashtë i Durrësit të sotëm, kalonte përmes Maqedonisë së Veriut dhe mbërrinte në Selanikun e sotëm, në Greqi, për të vazhduar më tej drejt Trakisë.

Pjesa veriperëndimore e Ballkanit, përfshirë Dalmacinë përgjatë bregdetit të Adriatikut dhe Panoninë pranë lumenjve Danub dhe Sava, u organizua në provincën romake të Ilirikut.

Ndërkohë, territoret e Serbisë së sotme lindore u përfshinë në provincën e Moesisë, e cila shtrihej më në lindje, ndërmjet maleve të Ballkanit dhe Danubit, deri në Detin e Zi.

Pjesa juglindore e gadishullit administrohej si Traki, ndërsa pjesa jugore u përfshi në Maqedoni.

Shqiptarët dhe përhapja e krishterimit

Në vitin 330, kryeqyteti perandorak u zhvendos në Bizant, qytet që më vonë mori emrin Kostandinopojë.

Në vitin 391, krishterimi u bë fe zyrtare e perandorisë, ndërsa në vitin 395 ajo u nda në dy pjesë.

Vija ndarëse kalonte përmes Ballkanit.

Iliriku iu bashkua pjesës perëndimore, të drejtuar nga Roma, ndërsa territoret e tjera i përkisnin pjesës lindore, që qeverisej nga Bizanti.

Në shekullin V, Ballkani u shkatërrua nga dyndjet e popujve të ndryshëm, ndër të cilët alani, gotët dhe hunët.

Shumica e këtyre pushtuesve u larguan ose u asimiluan, ndërsa sllavët, të cilët mbërritën për herë të parë në shekullin VI, patën një ndikim më të qëndrueshëm.

Sllavët ishin kryesisht kolonë dhe bujq, dhe jo popuj që jetonin vetëm nga plaçkitjet.

Brenda rreth një shekulli, ata u shndërruan në një faktor të rëndësishëm në rajon.

Në gjysmën e dytë të shekullit IX, bullgarët dhe serbët përqafuan krishterimin sipas traditës bizantine, dhe jo asaj romake.

Shqiptarët, të izoluar nga vargmalet e tyre, nuk u ndikuan shumë nga asnjëra prej dy degëve të krishterimit në atë periudhë.

Ndarjet dhe rivalitetet ndërmjet Romës dhe Kostandinopojës u thelluan, derisa në vitin 1054 të dyja kishat u ndanë përfundimisht.

Si rezultat, kroatët dhe sllovenët u bënë pjesë e Evropës katolike romake, ndërsa serbët, bullgarët dhe rumunët iu bashkuan grekëve në traditën e krishterimit ortodoks.

Shqipëria pas vdekjes së Enver Hoxhës

Pas vdekjes së Hoxhës në vitin 1985, pasardhësi i tij i përzgjedhur, Ramiz Alia, u përpoq të ruante sistemin komunist, duke ndërmarrë njëkohësisht reforma graduale për të rimëkëmbur ekonominë, e cila kishte qenë në rënie të vazhdueshme që nga ndërprerja e ndihmave nga ish-aleatët komunistë.

Për këtë qëllim, ai lejoi disa forma investimesh në Shqipëri nga kompani të huaja dhe zgjeroi marrëdhëniet diplomatike me vendet perëndimore.

Megjithatë, pas rënies së komunizmit në Evropën Lindore në vitin 1989, shtresa të ndryshme të shoqërisë shqiptare u aktivizuan politikisht dhe nisën të kundërshtonin qeverinë.

Grupet më të pakënaqura ishin intelektualët dhe punëtorët, të cilët tradicionalisht kishin përbërë pararojën e lëvizjeve dhe organizatave komuniste, si dhe të rinjtë shqiptarë, të zhgënjyer nga vitet e izolimit dhe kufizimeve.

Përballë këtyre presioneve, Alia u dha qytetarëve shqiptarë të drejtën për të udhëtuar jashtë vendit, kufizoi kompetencat e Sigurimit të Shtetit, riktheu lirinë fetare dhe ndërmori disa masa për kalimin drejt ekonomisë së tregut të lirë.

Në dhjetor të vitit 1990, Alia mbështeti krijimin e partive politike të pavarura, duke sinjalizuar kështu përfundimin e monopolit zyrtar të komunistëve mbi pushtetin.

Me çdo lëshim ndaj opozitës, kontrolli absolut i shtetit mbi shoqërinë shqiptare dobësohej.

Paqëndrueshmëria e vazhdueshme ekonomike, shoqërore dhe politike çoi në rënien e disa qeverive.

Në mars të vitit 1992, opozita antikomuniste, e udhëhequr nga Partia Demokratike, fitoi bindshëm zgjedhjet.

Alia dha dorëheqjen nga posti i presidentit dhe u pasua nga Sali Berisha, i cili u bë udhëheqësi i parë demokratik i Shqipërisë pas peshkopit Fan Noli.

Shqipëria demokratike

Përparimi i Shqipërisë drejt reformave demokratike i mundësoi vendit të anëtarësohej në Konferencën për Sigurinë dhe Bashkëpunimin në Evropë, e njohur sot si Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE).

Ky anëtarësim shënoi përfundimin zyrtar të izolimit të Shqipërisë.

Përpjekjet për të krijuar një ekonomi tregu të lirë shkaktuan tronditje të mëdha ekonomike dhe shoqërore, por njëkohësisht hapën rrugën për përfitimin e ndihmave të konsiderueshme nga vendet e zhvilluara.

Në këtë mënyrë, Shqipëria nisi të përafronte politikat dhe institucionet e saj me Perëndimin, të cilin shqiptarët historikisht e kanë konsideruar hapësirën e tyre kulturore dhe gjeografike.

Kriza e vitit 1997

Në vitin 1997, ekonomia shqiptare u shemb pasi shumë qytetarë humbën kursimet e tyre në skemat e ndryshme piramidale të investimeve.

Për të ndihmuar në rivendosjen e rendit pas trazirave civile që pasuan, në Shqipëri u dërguan trupa paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara.

Në zgjedhjet parlamentare të zhvilluara më vonë gjatë atij viti, Partia Socialiste e Shqipërisë fitoi me një rezultat të thellë.

Ajo ruajti pushtetin edhe në zgjedhjet e vitit 2001, në krye të koalicionit Aleanca për Shtetin.

Lufta në Kosovë dhe marrëdhëniet me Maqedoninë e Veriut

Në vitin 1999, rreth 450 mijë shqiptarë etnikë kërkuan strehim në Shqipëri, duke u larguar nga lufta në rajonin e Kosovës, që atëherë ishte pjesë e Serbisë.

Tensionet etnike ndikuan gjithashtu në marrëdhëniet e Shqipërisë me Republikën e Maqedonisë në vitin 2001, kur pakica e madhe shqiptare në atë vend nisi një kryengritje të armatosur.

Deri në vitin 2003, tensionet ishin zbutur dhe Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Kroacia ranë dakord të bashkëpunonin në luftën kundër krimit të organizuar.

Shqipëria nga viti 2005 deri në anëtarësimin në NATO

Pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2005, pushteti iu rikthye Partisë Demokratike dhe ish-presidenti Sali Berisha u emërua kryeministër.

Ai punoi për zbatimin e ndryshimeve ekonomike dhe shoqërore me synimin për ta afruar Shqipërinë me Bashkimin Evropian (BE) dhe Organizatën e Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO).

Këto përpjekje përfshinin masa për uljen e niveleve të larta të kriminalitetit, luftën kundër korrupsionit dhe pengimin e trafikut të drogës.

Në vitin 2008, Shqipëria mori zyrtarisht ftesën për t’u anëtarësuar në NATO dhe, më 1 prill 2009, u bë anëtare e plotë e aleancës.

Berisha mbeti kryeministër edhe pas zgjedhjeve parlamentare të qershorit 2009, në të cilat demokratët fituan ndaj socialistëve me një diferencë të ngushtë.

Rezultatet zyrtare u shpallën pothuajse një muaj pas mbylljes së votimit, pasi socialistët kërkuan rinumërimin e votave.

Disa vëzhgues ndërkombëtarë deklaruan gjithashtu se kishte pasur parregullsi zgjedhore.

Në përgjigje, socialistët bojkotuan parlamentin dhe organizuan protesta në rrugë kundër qeverisë së Berishës.

Në janar të vitit 2011, një demonstratë përpara zyrës së kryeministrit përfundoi në dhunë, ndërsa rojet qëlluan për vdekje katër protestues.

Tensionet e vazhdueshme ndërmjet qeverisë dhe opozitës penguan përpjekjet e Shqipërisë për të fituar statusin e vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

Ndërsa klasa politike shqiptare përpiqej të rikthente besimin e votuesve dhe të garantonte transparencën e proceseve zgjedhore, ekonomia e vendit vazhdonte të shfaqte rritje të ngadaltë.

Partnerët tregtarë të Shqipërisë, si Italia dhe Greqia, ndodheshin në qendër të krizës së borxhit në eurozonë, gjë që ndikoi negativisht në eksporte dhe në dërgesat e parave nga emigrantët shqiptarë.

Zgjedhjet e vitit 2013 dhe qeverisja e Edi Ramës

Fushata për zgjedhjet e përgjithshme të qershorit 2013 ishte kryesisht paqësore dhe e rregullt.

Rezultatet shënuan një ndryshim të rëndësishëm në skenën politike shqiptare.

Socialistët, të udhëhequr nga ish-kryetari i Bashkisë së Tiranës, Edi Rama, fituan një shumicë të konsiderueshme vendesh në parlament.

Sali Berisha, i cili kishte qenë figura dominuese e politikës shqiptare që nga rënia e komunizmit, pranoi humbjen.

Në vitin 2014, Shqipërisë iu dha statusi i vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

Megjithatë, përparimi drejt anëtarësimit të plotë varej nga zbatimi i reformave të rëndësishme politike dhe ekonomike.

Koalicioni i udhëhequr nga Partia Socialiste e Ramës fitoi zgjedhjet vendore të qershorit 2015, duke marrë 46 nga 61 garat për kryetarë bashkish.

Sipas Britannica-s, këto zgjedhje shënuan një pikë kthese pozitive në historinë e Shqipërisë pas komunizmit. /