CGO: Ligji i ri për qasje në informacione nuk do ta ndryshojë praktikën e institucioneve që vonohen dhe heshtin

Qendra për Arsimim Qytetar (CGO) njoftoi se Ligji i ri për Qasje të Lirë në Informacione nuk do ta ndryshojë vetë praktikën e institucioneve që vonohen, heshtin apo përmbushin vetëm pjesërisht detyrimet ndaj publikut, siç raporton Vijesti. Deklarata e organizatës, e firmosur nga koordinatorja e programit „Demokratizimi dhe evropianizimi“, Mira Popović Trstenjak, u bë me rastin e Ditës Ndërkombëtare të së Drejtës së Publikut për të Ditur, që shënohet më 28 shtator.

Ligji i ri, siç njoftoi CGO, hyri në fuqi më 7 janar 2026 dhe zbatohet plotësisht që nga 7 korriku 2026. Por reforma, sipas organizatës, nisi në një sistem të mbingarkuar me heshtjen e administratës, mijëra ankesa e procese gjyqësore administrative, rritjen e çështjeve të pazgjidhura dhe kapacitete të pamjaftueshme të institucioneve mbrojtëse të kësaj të drejte.

Shifrat që citon CGO-ja, siç raporton Vijesti, janë të ashpra: gjatë vitit 2025 organeve shtetërore iu dorëzuan 7.481 kërkesa për qasje të lirë në informacione, ndërsa afati ligjor 15-ditor u tejkalua në 2.180 raste, pra në 29 për qind të tyre. Agjencia për Mbrojtjen e të Dhënave Personale dhe Qasje të Lirë në Informacione (AZLP) mori 4.769 ankesa dhe vendosi në 4.103 lëndë — nga 2.330 ankesat e miratuara, 1.209 (52 për qind) kishin të bënin me shkeljen e rregullave të procedurës, pra me heshtjen e administratës. Ndërkohë, numri i ankesave të pazgjidhura u rrit nga 90 në vitin 2020 në 2.768 në vitin 2025.

CGO rikujton edhe vlerësimin e Komisionit Evropian në Raportin për Malin e Zi 2025 për kapacitete të pamjaftueshme njerëzore, financiare e IT të AZLP-së. Organizata paralajmëron për nenin 49 të ligjit të ri — sipas të cilit në padinë administrative për heshtjen e administratës secila palë mban vetë shpenzimet — si dhe për mosmiratimin e akteve nënligjore brenda afatit të parashikuar (7 korrik 2026). Nga përmirësimet, ajo veçon katalogun më të gjerë të informacionit proaktiv dhe gjobat për mos-publikim: nga 500 deri në 20.000 euro për personin juridik dhe nga 200 deri në 2.000 euro për personin përgjegjës.

„Një ligj i mirë vlen aq sa zbatohet“, thekson CGO-ja në njoftim. Sipas organizatës, nëse organet vazhdojnë të heshtin, të thyejnë afatet apo të publikojnë dokumente të vështira për t’u gjetur e përdorur, dhe mbikëqyrja e gjobat mbesin vetëm mundësi në letër, reforma nuk do ta prodhojë ndryshimin që publiku ka të drejtë ta presë.