Ekspozita e Gauguin-it në Budapest vlen 1.5 miliardë euro sigurim: 150 vepra dhe udhëtimi që për pak pajtoi Van Gogh-un me Gauguin-in

Muzeu i Arteve të Bukura në Budapest po pret një nga ekspozitat më ambicioze të sezonit europian: «Bonjour Monsieur Gauguin: The Circles of Post-Impressionists and Symbolists», me 80 vepra të mjeshtrit francez Paul Gauguin dhe 70 vepra të artistëve të tjerë, e hapur deri më 28 shkurt 2027. Siç njofton The Art Newspaper, megjithëse vlerësimet financiare për ekspozitat rrallë bëhen publike, vlera totale e sigurimit të veprave të mbledhura në Budapest arrin 1.5 miliardë euro.

Muzeu vlerëson se ekspozita mund të tërheqë deri në 350 mijë vizitorë — një shifër e madhe për një kryeqytet europian të përmasave të mesme, ndonëse ende larg rekordit të ekspozitës së Van Gogh-ut të vitit 2006, kuruar po nga kuratorja kryesore e kësaj ekspozite, Judit Geskó, e cila atëherë mblodhi 486 mijë vizitorë. Titulli i ekspozitës vjen nga piktura «Bonjour Monsieur Gauguin» (fundi i vitit 1889), versioni i së cilës ruhet në Hammer Museum të Los Anxhelosit dhe është dhënë hua në Budapest; versioni tjetër, në Galerinë Kombëtare të Pragës, nuk mundi të huazohej. Geskó e sheh këtë pikturë si paraqitjen e «artistit si shtegtar i vetmuar».

Në qendër të rrëfimit të ekspozitës është një udhëtim i shkurtër që ndryshoi artin modern. Pasi Gauguin-i mbërriti në tetor 1888 në Arles, për të qëndruar te miku i tij Van Gogh, dy artistët pikturoheshin bashkë ditën dhe diskutonin për artin në mbrëmje, por karakteret e tyre shumë të ndryshme sollën shpejt tensione në Shtëpinë e Verdhë. Në mesin e dhjetorit, për të pastruar ajrin, Gauguin-i propozoi një udhëtim në Montpellier, 70 kilometra në perëndim, për të vizituar Musée Fabre, i njohur për koleksionin e tij të pasur. Sipas The Art Newspaper, megjithëse prej kohësh është supozuar se udhëtimi zgjati një ditë, më 16 ose 17 dhjetor, ka gjasa që dy artistët të kenë fjetur atje dhe të kenë qëndruar të dyja ditët: muzeu kishte mbi 800 piktura në ekspozim.

Pika kulmore e vizitës për Gauguin-in ishte «Bonjour Monsieur Courbet» (1854) e Gustave Courbet-së. Një vit më pas, në fshatin e peshkatarëve Le Pouldu në Bretanjë, ai pikturoi përgjigjen e tij ndaj saj — pikturën që sot i jep titullin ekspozitës së Budapestit, e krijuar fillimisht për derën e dhomës së ngrënies së hanit të vogël ku qëndronte. Edhe Van Gogh-u u godit nga portretet e Courbet-së në Musée Fabre: «The Man with the Pipe» (rreth 1849) mund të ketë frymëzuar një muaj më pas «Autoportretin me vesh të fashuar dhe pipë» (janar 1889). Vincenti i shkruante vëllait Theo se diskutimet e tyre artistike në Montpellier kishin qenë «tepër elektrike», por edhe se në muze kishin qenë «pikërisht në mes të magjisë». Pajtimi, megjithatë, nuk zgjati: vetëm katër ditë pas kthimit, Van Gogh-u preu rëndë veshin e tij.

Ekspozita e Budapestit përfshin edhe tri vepra të Van Gogh-ut: peizazhin «Field with Irises near Arles» (maj 1888), nga Van Gogh Museum i Amsterdamit, dhe dy vizatime rrallë të ekspozuara nga koleksioni i vetë muzeut hungarez, «The Parsonage Garden at Nuenen in Winter» (mars 1884) dhe «Haystacks» (korrik 1888). Nga Gauguin-i i periudhës së Arlesit shfaqen «Les Alyscamps» (tetor 1888, nga Musée d’Orsay i Parisit) dhe «Madame Roulin» (nëntor–dhjetor 1888, nga Saint Louis Art Museum), ndërsa ndër pikat kulmore është edhe «Sunflowers on an Armchair» (1901), nga Koleksioni Bührle, në huazim te Kunsthaus i Cyrihut — një nga katër natyrat e qeta me luledielli që Gauguin-i i pikturoi në Ishujt Markezas, të frymëzuara nga motivi i dashur i Van Gogh-ut.