Gjurmët e gishtave në argjilë tregojnë se Ushtrinë e Terrakotës e ndërtuan edhe gra dhe fëmijë

Ushtarët e famshëm prej balte të Kinës nuk i ndërtuan vetëm burrat. Një studim i ri mbi gjurmët e gishtave të ngulitura në argjilën e Ushtrisë së Terrakotës tregon se mes poçarëve që i formuan figurat kishte edhe gra, madje edhe fëmijë, siç njofton USA Art News. Studimi, i botuar në revistën Journal of Cultural Heritage, u drejtua nga Xiaoxi Li i Muzeut të Vendvarrimit të Perandorit Qinshihuang në Xi’an, së bashku me kolegë të Universitetit Shandong.

Ekipi shqyrtoi 79 gjurmë gishtash të ruajtura mirë në 36 figura, të gjitha nga njësia T23 e Gropës 1 — një sektor me 227 figura, rreth një e dhjeta e atyre që janë zbuluar në atë gropë. Shumica e gjurmëve gjenden në krahë, në parzmore dhe në koka, pikërisht aty ku poçari e kap, e lëmon dhe e bashkon copën gjatë punës, siç shpjegon Phys.org. Distanca mes vijëzave të gjurmës zgjerohet me rritjen: fëmijët i kanë vijëzat më të ngjeshura, ndërsa burrat e rritur i kanë rreth gjysmë milimetri më të gjera se gratë. Meqë argjila tkurret nga 2 deri në 12 për qind gjatë tharjes dhe pjekjes — dhe gratë e rritura nga djemtë adoleshentë mezi dallohen vetëm nga gjurma — studiuesit nuk u përpoqën t’i klasifikonin gjurmët një nga një. Në vend të kësaj, një model statistikor bayesian e analizoi të gjithë grupin njëherësh, duke e krahasuar me gjurmë të njerëzve që jetojnë sot.

Rezultati përmbys supozimin e vjetër: vetëm rreth 45 për qind e gjurmëve u atribuohen burrave të rritur, rreth 32,7 për qind grave të rritura dhe 22,3 për qind të miturve nën 15 vjeç. «Komuniteti i artizanëve nuk përbëhej vetëm nga burra të rritur», përfundojnë autorët. Kufiri i moshës 15 vjeç nuk është i rastësishëm: tekstet ligjore të dinastive Qin dhe Han pikërisht në atë moshë vendosnin fillimin e përgjegjësisë penale, të punës së detyruar dhe të shërbimit ushtarak, ndërsa artizani tipik i rritur ishte i ri — rreth 20 vjeç për burrat dhe 18 për gratë, siç njofton Archaeology News.

Autorët vetë janë të kujdesshëm me leximin e shifrave: përqindjet numërojnë gjurmë, jo njerëz — një mjeshtër i vetëm mund të ketë lënë dhjetëra shenja, ndërsa mjeshtrit e aftë, që lëmonin sipërfaqet dhe punonin me vegla, i fshinin gjurmët e tyre, ndaj gratë dhe fëmijët, që ndihmonin dhe pastronin më pak, mund të jenë të mbipërfaqësuar në mostër. Edhe vetë njësia T23 është vetëm një sektor i vogël i Gropës 1, ndaj rezultati mund të pasqyrojë një fazë apo një grup të vetëm pune, jo gjithë projektin që zgjati më shumë se një dekadë. Ekipi synon t’i zgjerojë kërkimet edhe në gropat e tjera.

Megjithatë, dokumentet e kohës e mbështesin tablonë e një fuqie punëtore të përzier: historiani Sima Qian flet për fshatarë të lirë, artizanë, të dënuar dhe skllevër; tekstet ligjore Qin shënojnë gra të dënuara që bënin punë dheu përkrah burrave, ndërsa mbishkrime mbi objekte llaku përmendin gra, vajza dhe djem në punishtet shtetërore. Figurat, të krijuara në shekullin III para erës sonë për të ruajtur varrin e Qin Shi Huang-ut, perandorit të parë të Kinës, pranë Xi’an-it, u zbuluan në vitin 1974 dhe për dekada u supozua se i kishte ndërtuar vetëm dora e burrave. Gjurmët e mbetura në baltën e lagësht — dhe të ruajtura nga pjekja në furrë — janë sot dëshmia më e drejtpërdrejtë e atyre që i ndërtuan vërtet.