Investimet publike: shpenzimet kapitale në nivelin më të ulët në 17 vjet

Shpenzimet kapitale nga buxheti gjatë tremujorit të parë të vitit 2026 u ulën në 5.2 miliardë lekë (rreth 53 milionë euro), niveli më i ulët për periudhën janar-mars që nga viti 2009. Rënia përkon me një valë hetimesh ndaj projekteve dhe koncesioneve që kanë zbuluar abuzime në menaxhimin e fondeve publike për infrastrukturën.

Të dhënat zyrtare tregojnë se, ndërsa nevojat për investime janë në rritje, kapaciteti i shtetit për t’i kryer ato është dobësuar ndjeshëm; sipas monitor, fondi i investimeve për vitin është planifikuar në 162.3 miliardë lekë (rreth 1.7 miliardë euro), por gjatë tre muajve të parë janë shpenzuar vetëm 5.2 miliardë lekë, ose rreth 3.2% e planit vjetor. Ekzekutimi në tremujor rezulton 47% më i ulët se plani për periudhën dhe 36% më pak se fakti i të njëjtës periudhe të vitit të kaluar.

Analistët ekonomikë vlerësojnë se problemi nuk vjen domosdoshmërisht nga mungesa e fondeve, pasi fondet janë rritur në dekadën e fundit, por nga praktikat dhe institucionet që i menaxhojnë ato. Është përhapur praktika e alokimit masiv të fondeve në dhjetor, ndërsa hetimet kanë zbuluar se para se të kthehen në investime të prekshme, një pjesë e konsiderueshme e parave humbet përmes manipulimeve në tendera dhe kontrata.

Dosjet e hetimeve përfshijnë raste ku tenderat rrugorë rezultuan me kosto të fryra për kilometër dhe kontrata u jepeshin kompanive pa kapacitete, si dhe projekte si inceneratorët, ku pagesat u devijuan përmes kompanive guackë dhe objektet mbetën jo funksionale. Një dosje e rëndësishme përfshin edhe skema që kanë dëmtuar funksionimin e sistemeve publike dhe ekspozimin e të dhënave; raporton monitor.