KOMENT – Kush është Navi Pillay, fituesja e ”Nobelit” për Paqen 2026?

– Juristja dhe gjyqtarja nga Afrika e Jugut, Navanethem “Navi” Pillay, është shpallur fituese e Çmimit Nobel për Paqen 2026, në vlerësim të angazhimit të saj shumëvjeçar kundër diskriminimit strukturor, segregacionit racor dhe shkeljeve të rënda të të drejtave të njeriut, shkruan focus.it.

Pillay, një nga figurat e njohura të së drejtës ndërkombëtare, ka kaluar pjesën më të madhe të karrierës së saj duke luftuar për drejtësi dhe duke kërkuar që autorët e krimeve më të rënda të mbajnë përgjegjësi për veprimet e tyre.

Në motivacionin e çmimit, Komiteti Norvegjez i Nobelit vlerësoi se, me guxim dhe integritet të jashtëzakonshëm, Pillay ka kontribuar në krijimin e një rendi juridik ndërkombëtar më gjithëpërfshirës. Ajo ka luajtur një rol të rëndësishëm në përpjekjet për të garantuar që krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit dhe gjenocidi të ndiqen penalisht.

Përmes zbatimit të parimeve të së drejtës ndërkombëtare, juristja ka kërkuar që shtetet dhe udhëheqësit të japin llogari për veprimet e tyre, duke u ofruar shpresë viktimave të shkeljeve të rënda.

Në një realitet politik ku, në shumë raste, forca duket se mbizotëron mbi drejtësinë, veprimtaria e Pillay dëshmon rëndësinë e institucioneve ndërkombëtare dhe të parimeve juridike në ruajtjen e paqes. Sipas Komitetit Nobel, respektimi i shtetit të së drejtës kërkon njerëz të vendosur, largpamës dhe të guximshëm, të aftë për të kërkuar përgjegjësi nga ata që shkelin ligjin.

Një karrierë ligjore në mbrojtje të më të dobëtëve

Navanethem Pillay ka ushtruar funksionin e gjyqtares në Gjykatën e Lartë të Afrikës së Jugut, si dhe ka shërbyer si gjyqtare në Tribunalin Penal Ndërkombëtar për Ruandën dhe në Gjykatën Penale Ndërkombëtare.

Ajo ka mbajtur gjithashtu detyrën e Komisioneres së Lartë të Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Njeriut, duke luajtur një rol të rëndësishëm në promovimin dhe mbrojtjen e të drejtave themelore në nivel global.

Deri së fundmi, Pillay ka drejtuar Komisionin e Pavarur Ndërkombëtar të Hetimit të Kombeve të Bashkuara për territoret palestineze të pushtuara. Ajo është gjithashtu gjyqtare në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në çështjen ku Mianmari akuzohet për gjenocid.

Gjatë karrierës së saj, Pillay ka kontribuar në zhvillimin e parimeve juridike ndërkombëtare që lidhen me përgjegjësinë individuale dhe shtetërore për krimet e rënda. Një nga kontributet e saj më të rëndësishme lidhet me punën në Tribunalin Penal Ndërkombëtar për Ruandën, ku u trajtuan krimet e kryera gjatë gjenocidit të vitit 1994.

Në këtë proces, jurisprudenca e tribunalit ndihmoi në përcaktimin se përdhunimi dhe dhuna seksuale, në rrethana të caktuara, mund të përbëjnë krime kundër njerëzimit dhe akte të gjenocidit.

Pillay pati gjithashtu një rol të rëndësishëm në një tjetër zhvillim të së drejtës penale ndërkombëtare: trajtimin e përgjegjësisë penale për nxitjen e gjenocidit përmes propagandës.

Për herë të parë, një i pandehur u përball me akuza për nxitje të gjenocidit të bazuara ekskluzivisht në përhapjen e propagandës, një çështje që shënoi një moment të rëndësishëm në zhvillimin e jurisprudencës ndërkombëtare.

Drejtësia ndërkombëtare si themel i paqes

Anëtari i Komitetit Nobel, Jørgen Watne Frydnes, theksoi se Pillay, në të gjitha detyrat që ka mbajtur, ka nënvizuar përgjegjësinë e individëve dhe shteteve për të respektuar shtetin e së drejtës.

Kontributi i saj ka ndihmuar në forcimin e parimit se askush nuk duhet të jetë mbi ligjin dhe se krimet e rënda nuk duhet të mbeten pa ndëshkim, pavarësisht pozitës apo pushtetit të personave që i kryejnë ato.

Puna e saj ka nxjerrë në pah gjithashtu rëndësinë e njohjes së viktimave dhe të garantimit të drejtësisë për personat që kanë vuajtur pasojat e diskriminimit, dhunës dhe konflikteve.

Përmes angazhimit të saj në gjykatat dhe institucionet ndërkombëtare, Navi Pillay ka kontribuar në forcimin e standardeve ligjore për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe luftën kundër pandëshkueshmërisë.

Vlerësimi me Çmimin Nobel për Paqen 2026, sipas motivacionit të paraqitur në materialin burimor, nënvizon rëndësinë e drejtësisë ndërkombëtare si një nga shtyllat themelore të paqes dhe të mbrojtjes së dinjitetit njerëzor.