Kosova në retorikën e Beogradit: Nga trashëgimia e Millosheviqit te gara për pushtet

Pretendimet territoriale ndaj Kosovës, lavdërimi i trashëgimisë politike të Slobodan Millosheviqit dhe paraqitja e kundërshtarëve si rrezik për interesat kombëtare po zënë vend në fushatën zgjedhore në Serbi. Ivica Daçiqi dhe Aleksandar Vuçiqi, ndonëse me mesazhe të ndryshme, e kanë vendosur Kosovën në qendër të diskursit të tyre politik, në prag të zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit.

Në Serbi, fushata për zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 25 tetorit po shoqërohet me rikthimin e çështjes së Kosovës në retorikën e politikanëve të pushtetit. Deklaratat e ministrit të Brendshëm dhe liderit të Partisë Socialiste të Serbisë (SPS), Ivica Daçiq, për rikthimin e flamurit serb në Prizren, si dhe akuzat e Aleksandar Vuçiqit ndaj kundërshtarëve politikë për qëndrimet e tyre ndaj Kosovës, dëshmojnë se çështja e statusit të saj vazhdon të jetë një instrument i rëndësishëm i komunikimit politik në Serbi.

Kjo retorikë zhvillohet në një moment kur pushteti i Vuçiqit po përballet me presion të shtuar politik nga protestat antiqeveritare dhe lëvizja studentore, e cila është shndërruar në një faktor të ri në garën zgjedhore. Protestat, të nxitura pas tragjedisë në stacionin hekurudhor në Novi Sad në vitin 2024, kanë evoluar në një sfidë më të gjerë ndaj qeverisjes së Partisë Përparimtare Serbe (SNS).

Çështjet kombëtare dhe raportet me Kosovën, Rusinë dhe Perëndimin po ndërthuren me përpjekjet e partive për të përcaktuar se kush mund të përfaqësojë interesat shtetërore dhe kombëtare të Serbisë.

Në tubimet elektorale, Ivica Daçiqi e ka rikthyer në qendër të fjalimeve të tij pretendimin se flamuri serb do të valëvitet sërish në Prizren. Në një tubim në Beograd, ai jo vetëm që e përsëriti deklaratën, por edhe sfidoi publikisht ish-ministrin gjerman Michael Roth, i cili e kishte kritikuar për pretendimet territoriale ndaj Kosovës.

“Si guxon Daçiqi të thotë diçka të tillë? Epo, unë guxoj!”, citohet të ketë thënë ai, duke e lidhur qëndrimin e tij me pretendimin se Serbia e ka mbrojtur Kosovën me luftë dhe se nuk mund të ketë Serbi pa Kosovën.

Daçiqi e mbështeti argumentin e tij edhe te prejardhja e vet nga Prizreni, duke përmendur zvogëlimin e numrit të serbëve që jetojnë në qytet dhe rëndësinë historike të tij për identitetin serb. Në të njëjtën kohë, ai e paraqiti Kosovën jo si një çështje të përfunduar politike, por si një betejë të vazhdueshme për territorin dhe identitetin kombëtar.

Deklaratat nuk janë thjesht një përsëritje e qëndrimit zyrtar të Serbisë për mosnjohjen e pavarësisë së Kosovës. Duke folur për rikthimin e flamurit serb në Prizren, Daçiqi përdor një gjuhë që shkon përtej kundërshtimit diplomatik të pavarësisë dhe rikthen në diskursin elektoral simbolikën e pretendimit territorial.

Reagimi i Michael Rothit e vendosi këtë deklaratë edhe në kontekstin e marrëdhënieve të Serbisë me Bashkimin Evropian. Rothi paralajmëroi se pretendimet territoriale ndaj një shteti fqinj e largojnë Serbinë nga perspektiva evropiane dhe se kjo rrugë nuk çon drejt BE-së.

Për Daçiqin, megjithatë, përplasja me një zë kritik nga Gjermania u bë mundësi për ta paraqitur veten si politikan që nuk tërhiqet përballë presionit të jashtëm. Kjo përputhet me mesazhin kryesor të listës së tij zgjedhore, “Ivica Daçiq – Faktor i Stabilitetit”, e cila synon ta ndërthurë premtimin për stabilitet me mbrojtjen e interesave kombëtare dhe qëndrimet tradicionale të SPS-së ndaj Kosovës.

Në tubimin qendror në Beograd, Daçiqi e lidhi historinë e partisë së tij me Slobodan Millosheviqin, themeluesin e SPS-së, dhe me përvojat e luftërave, sanksioneve dhe bombardimeve të viteve të mëparshme. Ai e paraqiti partinë si një forcë që ka mbijetuar përballë presioneve të jashtme dhe kundërshtimeve të brendshme.

Kështu, fushata e Daçiqit ndërthur tri elemente: Kosovën si simbol kombëtar, trashëgiminë politike të Millosheviqit dhe paraqitjen e SPS-së si një forcë të qëndrueshme përballë kundërshtarëve të saj.

Vuçiqi: Kundërshtarët politikë dhe Kosova si çështje e besnikërisë kombëtare

Një qasje të ngjashme, megjithëse me një formë tjetër të komunikimit, po përdor edhe Aleksandar Vuçiqi, i cili pas dorëheqjes nga posti i presidentit më 27 shtator po udhëheq listën zgjedhore “Aleksandar Vuçiq – Serbia e Bashkuar”, me synimin për t’u rikthyer në krye të qeverisë si kryeministër.

Në një deklaratë gjatë fushatës, Vuçiqi pretendoi se përfaqësuesit e listës studentore do të vendosnin sanksione ndaj Rusisë dhe do ta njihnin pavarësinë e Kosovës nëse do të vinin në pushtet. Ai gjithashtu i akuzoi disa politikanë nga Kosova, Kroacia dhe Mali i Zi se mbështesin kundërshtarët e tij politikë në Serbi. Këto pretendime u paraqitën prej tij si argumente për të vënë në pikëpyetje qëndrimet dhe besnikërinë kombëtare të rivalëve.

Pra, Kosova nuk paraqitet vetëm si çështje e politikës së jashtme, por edhe si kriter për të gjykuar se kush është i denjë të qeverisë Serbinë.

Në këtë mënyrë, kundërshtimi i pavarësisë së Kosovës dhe ruajtja e marrëdhënieve me Rusinë paraqiten si pjesë e një pakete më të gjerë të interesave kombëtare, ndërsa kundërshtarët politikë vendosen përballë dyshimit se mund t’i braktisin këto qëndrime.

Një strategji e tillë e zhvendos debatin nga çështjet e brendshme, si përgjegjësia institucionale, korrupsioni dhe kërkesat e protestuesve, drejt një përplasjeje mbi identitetin kombëtar dhe sigurinë e shtetit. Kjo nuk nënkupton se këto tema janë të parëndësishme për elektoratin serb, por se përdorimi i tyre në fushatë mund të ndikojë në mënyrën se si interpretohen edhe çështjet e tjera politike.

Vuçiqi, i cili ka dominuar politikën serbe për më shumë se një dekadë, po garon në zgjedhje në një klimë të polarizuar, ku lëvizja studentore dhe protestat antiqeveritare kanë zgjeruar sfidën ndaj pushtetit të tij. Agjencia Associated Press ka raportuar se lëvizja studentore është shndërruar në një forcë politike që synon t’i japë fund dominimit shumëvjeçar të SNS-së.

Në këtë rrethanë, paraqitja e rivalëve si përfaqësues të interesave të huaja ose si politikanë që mund të ndryshojnë qëndrimin ndaj Kosovës e zhvendos vëmendjen nga programet konkrete drejt një ndarjeje mes atyre që pretendojnë se mbrojnë shtetin dhe atyre që akuzohen se mund ta rrezikojnë atë.

Rusia, Kina dhe trashëgimia e Millosheviqit

Një element tjetër që i bashkon deklaratat e Daçiqit me diskursin më të gjerë të politikës serbe është lidhja mes Kosovës dhe orientimit të politikës së jashtme.

Daçiqi i ka cilësuar Rusinë dhe Kinën si miqtë më të mirë të Serbisë, duke theksuar mbështetjen e tyre kundër anëtarësimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare. Ai ka deklaruar se ka kontribuar në përpjekjet për të bindur shtete të tërheqin njohjen e pavarësisë së Kosovës dhe se, nëse partia e tij vazhdon të jetë faktor politik, kjo politikë do të vijojë.

Këto deklarata e paraqesin politikën ndaj Kosovës si një betejë diplomatike që nuk kufizohet në dialogun me Prishtinën, por përfshin edhe marrëdhëniet me fuqitë e mëdha dhe përplasjen rreth njohjes ndërkombëtare.

Lavdërimi i Millosheviqit në të njëjtin kontekst ka gjithashtu rëndësi politike. SPS-ja u themelua nga ish-udhëheqësi serb dhe, tri dekada pas luftërave të viteve 1990, Daçiqi vazhdon ta përdorë trashëgiminë e tij si pjesë të identitetit të partisë.

Ky referim nuk duhet lexuar vetëm si nostalgji historike. Në një fushatë zgjedhore, rikthimi te figurat dhe ngjarjet e së kaluarës mund të shërbejë për të përforcuar një narrativë të vazhdimësisë kombëtare, për të mobilizuar elektoratin që e identifikon veten me të dhe për ta paraqitur politikën aktuale si vazhdim të një misioni historik.

Në rastin e Daçiqit, kjo narrativë ndërtohet përmes lidhjes së Kosovës me sakrificën, identitetin serb dhe kundërshtimin ndaj presionit perëndimor. Te Vuçiqi, ajo shfaqet më shumë në paraqitjen e kundërshtarëve si rrezik për interesat shtetërore dhe në paralajmërimet se ndryshimi i pushtetit mund të sjellë ndryshime radikale në politikën ndaj Kosovës dhe Rusisë.

A po përdoret nacionalizmi për të mobilizuar elektoratin?

Deklaratat e Daçiqit dhe Vuçiqit, të marra së bashku, tregojnë se çështja e Kosovës vazhdon të ketë një funksion të rëndësishëm në komunikimin elektoral serb. Megjithatë, motivet e tyre nuk mund të përcaktohen vetëm nga deklaratat publike. Ajo që mund të analizohet është mënyra se si këto deklarata ndërtojnë mesazhe për elektoratin dhe çfarë roli u japin çështjeve kombëtare në fushatë.

Në rastin e Daçiqit, deklarata për flamurin serb në Prizren e zhvendos debatin nga kundërshtimi diplomatik i pavarësisë së Kosovës drejt një simbolike territoriale. Në rastin e Vuçiqit, paralajmërimet për njohjen e Kosovës nga kundërshtarët e tij e vendosin çështjen në qendër të debatit mbi besueshmërinë politike dhe orientimin strategjik të Serbisë.

Të dyja qasjet kanë një element të përbashkët: ato e bëjnë Kosovën një temë që mund të mobilizojë emocionet kombëtare dhe të ndihmojë në përcaktimin e vijave ndarëse mes partive. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një fushatë ku pushteti po përballet me një lëvizje protestuese që ka zgjeruar kërkesat për përgjegjësi dhe ndryshim politik.

Por nacionalizmi nuk është i vetmi element i fushatës. Lista e Daçiqit e përdor edhe sloganin “Faktor i Stabilitetit” dhe premton politika sociale, ndërsa Vuçiqi e ka paraqitur kandidaturën e tij në kuadër të një programi më të gjerë qeverisës. Për këtë arsye, ndikimi i retorikës për Kosovën duhet të vlerësohet krahas temave ekonomike, sociale dhe institucionale që u drejtohen votuesve.

Zgjedhjet e 25 tetorit do të tregojnë se çfarë peshe do të kenë këto mesazhe në raport me shqetësimet e tjera të elektoratit.

Në këtë kuptim, çështja e Kosovës nuk është vetëm pjesë e politikës së jashtme të Serbisë. Ajo është gjithashtu pjesë e betejës së brendshme për pushtet, ku historia, identiteti kombëtar dhe marrëdhëniet me fuqitë e mëdha përdoren për të ndërtuar mesazhe elektorale dhe për të përcaktuar se kush pretendon të flasë në emër të interesave të Serbisë./Telegrafi/