Politico: BE-ja po përgatit “harta rrugore” për anëtarësim për katër kandidatët më të avancuar — mes tyre Mali i Zi

Bashkimi Evropian po përgatit propozime që katër vendet më afër anëtarësimit — Mali i Zi, Ukraina, Moldavia dhe Shqipëria — të marrin “harta rrugore” të qarta hap pas hapi drejt anëtarësimit, siç njofton sot Vijesti, duke cituar një shkrim të portalit Politico të Brukselit. Kështu, favoritët e procesit të zgjerimit do të ecin përpara, ndërsa të tjerët do të mbeten pas.

Dy zyrtarë të lartë të Komisionit Evropian, që po punojnë mbi draftin e dokumentit, ia kanë thënë këtë në konfidencë portalit Politico. Sipas tyre, këto katër vende janë në krye të procesit, por përballen me progres të ngadaltë dhe afate të paqarta. Hartat rrugore për herë të parë do t’u siguronin atyre se do të pranohen nëse vazhdojnë reformat kyçe, me afate indikative për përfundimin e negociatave.

Sipas raportimit të Politico-s, hartat rrugore do të përcaktojnë saktësisht çfarë pritet nga secili kandidat dhe do të krijojnë detyrime edhe për shtetet aktuale anëtare, unanimieti i të cilëve nevojitet për hapjen dhe mbylljen e kapitujve; ato do të vendosin data indikative për mbylljen formale të grupeve të reformave, të ashtuquajturve “clusterë”. Ursula von der Leyen, në Fjalimin e Gjendjes së Bashkimit në fillim të shtatorit, premtoi mbështetje të synuar për vendet “me progresin më të madh”.

Vendet në fazë më të hershme — Kosova, Maqedonia e Veriut, Bosnja dhe Hercegovina — nuk do të merrnin harta rrugore tani; as Gjeorgjia, Turqia dhe Serbia, procesi i së cilës praktikisht ka ngecur për shkak të rënies së demokracisë dhe sundimit të ligjit, shkruan Vijesti. Zëdhënësi i Komisionit Evropian konfirmoi se hartat rrugore do të “sigurojnë një rrugë drejt përfundimit të negociatave për anëtarësim”, me listë të qartë prioritetesh: afate dhe detyrime konkrete.

Konteksti i ri është, sipas Politico-s, një “imperativ gjeopolitik”: BE-ja po i kthehet vendeve të tjera demokratike që mbështesin tregtinë, mes tensioneve me partnerë si SHBA-ja, lëvizjeve armiqësore të Kinës dhe kërcënimeve të Rusisë. Zyrtarët frikësohen se procesi i anëtarësimit po zgjat shumë, duke i ekspozuar kandidatët ndaj zhgënjimit ose presionit të rivalëve. Në draft shkruhet: “Zgjerimi… mbetet imperativ gjeopolitik. Anëtarësimi, megjithatë, kërkon kohë” — kandidatët duhet të kalojnë një proces të rreptë meritokracie dhe të zbatojnë reforma të gjera e të qëndrueshme.

Ndryshimet në politikat e BE-së para zgjerimit janë nën shqyrtim, të udhëhequra nga Alexander Adam, këshilltar i afërt i von der Leyen; ato do t’u paraqiten zyrtarëve të lartë më 6 tetor dhe synojnë t’i mbajnë kandidatët në rrugën evropiane përmes integrimit gradual — përfitime ekonomike dhe akses në projekte të përbashkëta si shpërblim për progresin. Von der Leyen dhe komisionerja për zgjerim Marta Kos do të propozojnë edhe ndryshime në funksionimin e brendshëm të BE-së: mekanizma mbrojtës që anëtarët e rinj të mos prishin politikat kyçe ose të tërheqin angazhimet — klauzola emergjente mbrojtëse dhe periudha tranzicioni. Shqyrtimet tregojnë se BE-ja mund të pranojë më shumë anëtarë përmes përshtatjeve të synuara, kryesisht brenda traktateve ekzistuese, pa ndryshuar aktet themelore ligjore. Kryeqytetet e shteteve anëtare mbeten të kujdesshëm për anëtarë të rinj, disa me vetëm dekada qeverisjeje demokratike — pas rënies së sundimit të ligjit në Hungari nën Orbanin dhe përdorimit të vetos për të bllokuar politika kyçe si sanksionet ndaj Rusisë dhe mbështetja për Ukrainën; nevojitet unanimieti i anëtarëve aktualë. Udhëheqësit kombëtarë do të shqyrtojnë si dhe sa shpejt mund të pranohen anëtarë të rinj në samitin dy-ditor të Brukselit që fillon më 15 tetor; Komisioni do të kërkojë mbështetje politike për përshpejtimin e procesit. Kos tha më herët këtë muaj për Politico se shpreson që ndryshimet e propozuara dhe bisedimet e udhëheqësve të sjellin një “vjeshtë të zgjerimit”. Von der Leyen këtë javë udhëton në Ballkanin Perëndimor për bisedime me udhëheqësit e Malit të Zi, Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Kosovës — nuk do të vizitojë Bosnjën dhe Hercegovinën apo Serbinë, të cilat janë mes zgjedhjeve kombëtare.