Raskrinkavanje.me: BE-ja nuk e detyroi Malin e Zi të hapë gjuetinë e srnave dhe kaprollëve

Ministri i Ekologjisë së Malit të Zi, Damjan Ćulafić, tha më 28 shtator se ministria e tij ishte «e detyruar të veprojë sipas udhëzimeve të Komisionit Evropian» — dhe pikërisht ky pretendim është në qendër të një fact-check-u të portalit Raskrinkavanje.me, të cilin e sjell Vijesti. Siç njofton Vijesti, Ministria e Ekologjisë ka deklaruar se Komisioni Evropian ka qenë i përfshirë në hartimin e Rregullores për sezonet e gjuetisë, kreu i drejtorisë së gjuetisë Miloš Janković e mbrojti rregulloren në TV Vijesti, ndërsa Ministria e Bujqësisë e ka mbrojtur atë duke cituar parimet shkencore dhe praktikën evropiane. Më 30 shtator, Ćulafić u shfaq në programin e mëngjesit të TV Vijesti, ku e paraqiti polemikën si stresin e shoqërisë për zbatimin e standardeve evropiane, duke thënë se ministria e tij kishte dashur t’i mbronte kafshët, por nuk kishte pasur bazë ligjore për këtë.

Nën titullin «Dopušteno nije isto što i obavezno» («Lejuar nuk është e njëjtë me detyruar»), fact-check-u i Raskrinkavanje.me shqyrton Direktivën e Zogjve dhe Direktivën e Habitateve të Bashkimit Evropian dhe gjen se srna (Capreolus capreolus) nuk figuron në Shtojcat II, IV apo V të Direktivës së Habitateve: mungesa e një kërkese për mbrojtje të veçantë nuk është e njëjtë me urdhrin për të vrarë llojin; nuk ekziston asnjë urdhër evropian për hapjen e sezoneve të gjuetisë për srnat dhe kaprollët; dhe sipas nenit 193 të Traktatit për Funksionimin e BE-së, shtetet anëtare e rregullojnë vetë gjuetinë — ajo që lejohet në një shtet anëtar nuk është e detyrueshme në një tjetër.

Sa i përket ligjit vendas, sipas fact-check-ut, ndryshimet e vitit 2025 në Ligjin për gjahun dhe gjuetinë krijuan hapësirën ligjore: neni 35 i ndryshuar thotë se gjahu për të cilin nuk është përcaktuar sezon gjuetie mbrohet me ndalim gjuetie, por heqja e një ndalimi nuk ishte urdhër për të hapur çdo sezon; rregullorja e re, e cila cakton sezonin e srnave dhe kaprollëve nga 1 tetori deri më 31 dhjetor, është një vendim konkret vendas që duhet mbrojtur me të dhëna. Për kaprollin e Ballkanit (divokoza), një raport ekspertësh i përgatitur për rrjetin Natura 2000 në Mal të Zi e kishte përfshirë atë; Komisioni Evropian, në përgjigjen e tij ndaj pyetjes parlamentare E-004107/2021, shpjegoi se kaprolli i Ballkanit figuron në Shtojcën II të Direktivës së Habitateve, neni 12 i së cilës ndalon kapjen dhe vrasjen e qëllimshme në natyrë të kafshëve të Shtojcës IV, ndërsa neni 16 lejon përjashtime vetëm nën kushte të caktuara dhe kur nuk ka alternativë të kënaqshme; udhëzimet e Komisionit për mbrojtjen strikte këmbëngulin që përjashtimet të justifikohen — një sezon i rregullt gjuetie nuk shndërrohet në përjashtim; fakti që kaprolli gjuhet në Alpe nuk është provë e mjaftueshme se gjuetia e kaprollit të Ballkanit përputhet me ligjin e BE-së; Shtojca V e përjashton shprehimisht; dhe Mali i Zi nuk është ende anëtar i BE-së, kështu që direktiva nuk e shfuqizon automatikisht rregulloren vendase.

Krahasimet me Slloveninë dhe Austrinë, sipas fact-check-ut, nuk qëndrojnë: Shërbimi Pyjor i Sllovenisë përgatit plane menaxhimi dhjetëvjeçare dhe dyvjeçare dhe monitoron popullatat, me udhëzimet për srnat 2021–2030 që kërkojnë analizë të detyrueshme të treguesve të shumtë, si masa trupore e kafshëve të reja dhe dëmet pyjore; ndërsa një dokument ekspertësh i vitit 2010 i pyjeve federale austriake paralajmëron se srnat nuk mund të numërohen me besueshmëri në kushte pyjore dhe se vëzhgimet e vetme nuk mjaftojnë — kopjimi i sezonit duke anashkaluar shkencën është i gabuar.

Së fundi, plani vjetor i gjuetisë miratohet nga shfrytëzuesi i terrenit të gjuetisë (një organizatë gjuetie) me pëlqimin e ministrisë — fact-check-u pyet sa i pavarur dhe i thellë është vërtet kontrolli i shtetit; dhe kontrolli i rregulloreve evropiane nuk konfirmon se Brukseli urdhëroi gjuetinë e srnave: lejueshmëria e gjuetisë, justifikimi i një shfarosjeje specifike dhe detyrimi i harmonizimit me BE-në janë tri gjëra të ndryshme. Pretendimi për një mendim pozitiv të Komisionit Evropian mbetet, sipas Raskrinkavanje.me, çështje dokumentimi, dhe qytetarët meritojnë dokumente të hapura që tregojnë llogaritjen dhe metodologjinë.