SHBA dhe Irani arrijnë një marrëveshje paraprake për zgjatjen e armëpushimit me 60 ditë, thonë zyrtarët

Shtetet e Bashkuara dhe Irani kanë arritur një memorandum mirëkuptimi (MOU) paraprak për të zgjaturn armëpushimin mes dy vendeve për 60 ditë dhe për të nisur negociatat me qëllim përfundimin e përhershëm të luftës, sipas deklaratave të zyrtarëve.

Burime nga SHBA i dhanë lajmin Al Jazeera-s të enjten, duke specifikuar se kjo kornizë marrëveshjeje ka ende nevojë për dritën jeshile të Presidentit Donald Trump. Nëse finalizohet, ky akord do të shënonte një kthesë të madhe diplomatike pas javësh të tëra bllokimi.

Megjithatë, detajet e kësaj marrëveshjeje tentative mbeten të paqarta. Gjithashtu nuk dihet me siguri nëse afati prej 60 ditësh përfaqëson një afat përfundimtar për negociatat, duke qenë se armëpushimi aktual është teknikisht i hapur.

Ky memorandum vjen pas disa përleshjeve sporadike midis forcave amerikane dhe atyre iraniane në Gjirin Persik, të cilat kërcënuan të prishnin armëpushimin. Dy palët shkëmbyen sulme të kufizuara më herët gjatë ditës së enjte.

I pari që raportoi mbi këtë marrëveshje paraprake ishte mediumi Axios, ndërsa Shtëpia e Bardhë e konfirmoi më vonë lajmin për Al Jazeera-n.

Sipas Axios, marrëveshja parashikon që qarkullimi i anijeve do të jetë i “pakufizuar” në Ngushticën e Hormuzit dhe se SHBA-ja do të heqë bllokadën e saj detare mbi portet iraniane.

Teherani ka pretenduar vazhdimisht sovranitet mbi këtë rrugë ujore strategjike, duke argumentuar se ngushtica duhet të menaxhohet bashkërisht nga Irani dhe Omani, meqenëse ajo kalon përmes ujërave territoriale të të dyja vendeve. Nga ana tjetër, Uashingtoni ka refuzuar çdo formë të kontrollit iranian, përfshirë këtu edhe vendosjen e ndonjë sistemi taksash (pagesash kalimi) në Ngushticën e Hormuzit.

Po të enjten, Sekretari i Thesarit i SHBA-së, Scott Bessent, kërcënoi Omanin — një aleat i afërt i Uashingtonit — me sanksione nëse ky i fundit lehtëson ose ndihmon në vendosjen e tarifave ndaj anijeve që kalojnë përmes ngushticës.

Më vonë, Bessent refuzoi të konfirmonte detaje specifike të marrëveshjes së përfolur, por la të kuptohej se nuk mund të ketë asnjë akord që shkel “vijnë e kuqe” të vendosur nga Trump.

“Është gjithmonë gabim të dalësh para presidentit, kështu që gjithçka do të jetë vendim i tij,” u shpreh Bessent para gazetarëve.

Ai shtoi se Trump i ka bërë të qarta tri kushtet e tij për Iranin: rihapjen e plotë të Hormuzit, dorëzimin e rezervave të uraniumit të pasuruar në nivele të larta dhe mbylljen e programit bërthamor.

Agjencia iraniane mohon raportet

Nga ana tjetër, Tasnim, agjencia gjysmë-zyrtare e lajmeve e Iranit, citoi një burim pranë ekipit negociator i cili i mohoi pretendimet e zyrtarëve amerikanë për një marrëveshje të paimatshme.

“Nëse teksti finalizohet vërtet, Irani do t’ia njoftojë këtë çështje ndërmjetësit pakistanez dhe popullit të vet. Deri atëherë, çdo narrativë nga burimet perëndimore mbi finalizimin e marrëveshjes nuk është e vlefshme,” shkruante agjencia.

Përveç pikave për rrugën ujore, memorandumi i raportuar kërkon gjithashtu që Irani të angazhohet që të mos ndjekë krijimin e një arme bërthamore. Ky është një zotim që Teherani e ka bërë publikisht numër të madh herësh. Udhëheqësi Suprem i vrarë, Ali Khamenei — i cili humbi jetën nga një sulm i SHBA-së dhe Izraelit në ditën e parë të luftës, më 28 shkurt — kishte lëshuar më parë një dekret fetar (fetva) kundër armëve të shkatërrimit në masë.

Edhe Presidenti iranian, Masoud Pezeshkian, përsëriti të enjten se vendi i tij “nuk po kërkon armë bërthamore”.

“Ne nuk bëjmë diplomaci me poshtërim,” u citua ai nga agjencia iraniane e lajmeve ISNA.

Ndërsa marrëveshja e përfolur mund të zgjidhë ngushticën e Hormuzit, pika të tjera të nxehta — si vazhdimi i sanksioneve amerikane dhe e ardhmja e rezervave të uraniumit të Iranit — do të duhet të adresohen në bisedimet e radhës.

Irani ka këmbëngulur në të drejtën e tij për të pasuruar uranium në vend, gjë që nuk ndalohet nga Traktati i Mospërhapjes së Armëve Bërthamore (NPT). Por Trump ka theksuar se i gjithë programi bërthamor i Teheranit duhet të çmontohet. SHBA po kërkon gjithashtu kufizime në prodhimin e raketave dhe dronëve të Iranit, por Teherani ka përjashtuar kategorikisht negociatat mbi politikat e tij të mbrojtjes.

Ndikimi i situatës në Liban

Një tjetër sfidë mbetet lufta e ashpër në Liban, ku Izraeli ka intensifikuar sulmet e tij, duke vrarë dhjetëra njerëz javët e fundit dhe duke lëshuar urdhra evakuimi të detyrueshëm për dy nga qytetet më të mëdha në jug të vendit. Groupi Hezbollah, i aleat me Iranin, gjithashtu ka rritur sulmet me dronë ndaj forcave izraelite.

Izraeli bombardoi Bejrutin të enjten për herë të parë në tre javë — ky ishte sulmi i dytë në kryeqytetin libanez që nga “armëpushimi” i arritur në prill.

Irani ka deklaruar më parë se çdo armëpushim i qëndrueshëm duhet të përfshijë edhe Libanin. Ndërkohë, qeveria libaneze ka zhvilluar bisedime të drejtpërdrejta me Izraelin për t’i dhënë fund luftës. SHBA ka pretenduar më herët se Libani nuk ishte pjesë e armëpushimit të prillit, ndonëse veçmas ka mbështetur dhe ka qenë mikpritëse e bisedimeve Liban-Izrael.