SHBA dhe Irani diskutojnë një marrëveshje fazore: Teherani ri-hap Hormuzin, Uashingtoni heq bllokadën

Negociatorët e Shteteve të Bashkuara dhe të Iranit, të mbledhur në Nju Jork në margjinat e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, po shqyrtojnë një marrëveshje me faza që do t’i jepte fund luftës gati shtatëmujore: Teherani do të lejonte lundrimin përmes Ngushticës së Hormuzit, ndërsa Uashingtoni do të hiqte bllokadën ekonomike ndaj Iranit dhe Teherani do të fitonte qasje në asetet e ngrira. Këtë e thanë për Reuters-in burime pranë bisedimeve — dy iraniane, dy rajonale dhe dy diplomatike perëndimore.

Ngushtica e Hormuzit është kthyer në kartën qendrore të pazarit në përpjekjet për t’i dhënë fund konfliktit. Irani kërkon lehtësim nga bllokada amerikane që po e mbyt ekonomikisht, ndërsa Uashingtoni kërkon kalim të lirë për anijet në rrugën globale të furnizimit me naftë, e cila tani është e bllokuar nga Teherani.

Pengesa më e madhe, sipas burimeve, është se asnjëra palë nuk dëshiron të dorëzojë e para leverdinë e saj. Një zyrtar i lartë iranian tha se rruga më e besueshme do të ishte një marrëveshje e ndarë në hapa: “Një mënyrë përpara do të ishte zgjidhja e krizës me faza. E para do të ishte t’i jepej fund bllokadës dhe të ri-hahej Hormuzi.” Por kjo do të kërkonte që presidenti Donald Trump të pranonte një tjetër rregullim të përkohshëm, pasi një marrëveshje e mëparshme u shemb në korrik — dhe sfida qendrore është që çdo lëshim të jetë aq i qëndrueshëm sa të fitojë besimin e të dyja palëve.

Në horizont qëndrojnë zgjedhjet e mesmandatit në Kongres më 3 nëntor. Trump ka thënë se SHBA-ja dhe Irani mund të arrijnë një marrëveshje pas zgjedhjeve, ndërsa ish-negociatori amerikan Dennis Ross vlerësoi vetëm 30 për qind shanse që një marrëveshje të arrihet para votimit. Një marrëveshje para mesmandatit mund t’i sillte dobi Trump-it: ri-hapja e Hormuzit do të zbutte tensionet në Gjirin Persik, do të mbante nën kontroll çmimet e naftës dhe do të ulte çmimet e karburantit në SHBA — politikisht të ndjeshme. Pas zgjedhjeve, Ross paralajmëroi, Trump mund të ketë më pak kufizime dhe të jetë më i gatshëm të ashpërsojë presionin apo të shqyrtojë opsione ushtarake.

Burimet rajonale thanë se Teherani është gati ta heqë kërkesën për pagesën e tarifave të tranzitit në Hormuz nga marrëveshja kryesore dhe ta zhvendosë atë në një shtojcë anësore, pasi heqja e bllokadës është bërë prioritet më urgjent. Shtetet e Gjirit e kanë hedhur poshtë propozimin për tarifa, por Irani nuk synon të heqë dorë nga kontrolli administrativ i ngushticës. “Bllokada është ajo që po i shtrëngon vërtet iranianët. Po i mbyt,” tha Ross.

Ndërkohë liderët e Gjirit, të cilët u takuan me Trump-in në Nju Jork, kërkuan qartësi për strategjinë e Uashingtonit përtej mesmandatit — përfshirë nëse SHBA-ja do të rifillonte veprimet ushtarake nëse Irani refuzonte të kthehej në negociata. Ata e shprehën kolektivisht refuzimin e çdo kontrolli iranian mbi Hormuzin dhe theksuan se lundrimi i lirë duhet të rikthehet, por njëkohësisht ushtruan presion të fortë për de-përshkallëzim dhe një proces politik. Zyrtari i lartë iranian tha se Teherani po përgatitet edhe për mundësinë e një lufte të ripërtërirë: “Gishtat tanë janë në këmbëz,” tha ai, duke shtuar se shanset që diplomacia ta zgjidhë krizën janë “jashtëzakonisht të ulëta” për shkak të kërkesave të tepruara amerikane.

Burimi: Reuters — https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-discuss-phased-deal-reopen-hormuz-end-us-blockade-sources-say-2026-09-24/