Strategjia e re e Komisionit Evropian, plani i plotë për zgjerimin dhe reformat e BE-së! Përfshihet dhe Shqipëria

Komisioni Evropian ka prezantuar zyrtarisht Komunikimin COM(2026) 705 final, të titulluar “Përgatitja për një Bashkim më të zgjeruar”, dokument që përcakton udhërrëfyesin strategjik për reformimin e brendshëm të institucioneve, politikave dhe buxhetit të Bashkimit Evropian, në funksion të zgjerimit të ardhshëm.

Dokumenti trajton një sërë ndryshimesh që lidhen me mënyrën e vendimmarrjes në BE, sundimin e ligjit, procesin e anëtarësimit të vendeve kandidate, integrimin gradual para anëtarësimit, si dhe mënyrën se si do të financohet zgjerimi i ardhshëm.

1. Reforma e qeverisjes dhe kalimi në votimin me shumicë të cilësuar (QMV)

Komisioni Evropian propozon përdorimin e klauzolave passerelle për zëvendësimin e parimit të unanimitetit me Votimin me Shumicë të Cilësuar (QMV) në disa fusha kyçe, përfshirë sanksionet ndërkombëtare, politikën e jashtme dhe të sigurisë, të drejtat e njeriut dhe masat kundër mashtrimit tatimor.

Sa i përket negociatave të anëtarësimit, rekomandohet që Këshilli i BE-së të përdorë QMV-në për marrjen e vendimeve të ndërmjetme, siç është hapja e grup-kapitujve (clusters). Ndërkohë, vendimi përfundimtar për anëtarësimin e një vendi do të vazhdojë të kërkojë unanimitet.

Për të mbrojtur interesat thelbësore kombëtare të shteteve anëtare, dokumenti parashikon përdorimin e mekanizmave mbrojtës, përfshirë “frenën e urgjencës” (Emergency brake) dhe mekanizmin e Ioannina-s.

Për më tepër, Traktatet e BE-së lejojnë mundësinë e kalimit në një Kolegj më të vogël Komisionerësh, me dy të tretat e numrit të shteteve anëtare, nëse numri i vendeve anëtare të BE-së arrin në 30.

2. Sundimi i ligjit, klauzola 15-vjeçare dhe shtyrja e anëtarësimit

Respektimi i sundimit të ligjit dhe demokracisë mbetet i ankoruar në grup-kapitullin e “Fundamentëve”, i cili hapet i pari dhe mbyllet i fundit gjatë procesit të negociatave.

Për të parandaluar prapakthimin demokratik pas anëtarësimit në BE, traktatet e ardhshme të anëtarësimit do të përmbajnë një klauzolë mbrojtëse institucionale 15-vjeçare pas anëtarësimit.

Kjo klauzolë do të mundësojë pezullimin e të drejtave të votës në Këshill ose marrjen e masave të tjera në rast të shkeljeve të rënda të nenit 2 të Traktatit për Bashkimin Evropian (TEU).

Nëse gjatë monitorimit para anëtarësimit evidentohen prapakthime serioze, dokumenti parashikon një “klauzolë shtyrjeje” (postponement clause), si mjet i fundit për të shtyrë datën e anëtarësimit.

Gjithashtu, vendet e reja anëtare do të jenë të detyruara të marrin pjesë në Prokurorinë Publike Evropiane (EPPO) që nga dita e anëtarësimit.

3. Integrimi gradual dhe udhërrëfyesit për vendet kandidate

Dokumenti përforcon konceptin e integrimit shkallë-shkallë, duke u mundësuar vendeve kandidate të përfitojnë nga mekanizma dhe programe të Bashkimit Evropian edhe përpara anëtarësimit të plotë.

Kjo përfshin përfshirjen e hershme në fusha të tilla si Tregu Unik, SEPA, skema “Roam Like at Home”, si dhe programet kërkimore dhe arsimore Horizon Europe dhe Erasmus+.

Në paketën e zgjerimit për vitin 2026, Komisioni Evropian do të prezantojë udhërrëfyes indikativë për vendet më të avancuara në procesin e integrimit, mes tyre Mali i Zi, Shqipëria, Moldavia dhe Ukraina.

Pas përmbylljes së negociatave, kandidatët do të ftohen të marrin pjesë si vëzhgues në takimet e ekspertëve, në agjencitë dhe në punimet e BE-së, me qëllim familjarizimin me funksionimin institucional të Bashkimit Evropian përpara hyrjes zyrtare.

4. Buxheti MFF 2028–2034 dhe kushtëzimi i financimit

Përgatitjet financiare për zgjerimin e BE-së do të mbështeten nga Korniza Buxhetore Afatgjatë MFF 2028–2034 dhe instrumenti i ri Global Europe.

Më 30 qershor 2026, Komisioni Evropian prezantoi paketën e parë financiare specifike për Malin e Zi, e cila shërben si model për mënyrën se si financimi para-anëtarësimit do të kalojë në Planin e Partneritetit Kombëtar dhe Rajonal pas hyrjes së një vendi në BE.

Disbursimi i fondeve do të mbetet rigorozisht i kushtëzuar nga zbatimi i reformave kyçe, menaxhimi i rregullt financiar dhe mbrojtja e fondeve të BE-së nga korrupsioni.