Superfuqitë në garë për të vendosur reaktorë bërthamorë në Hënë

Superfuqitë në garë për të vendosur reaktorë bërthamorë në Hënë

Shtetet e Bashkuara, Kina dhe Rusia po bëjnë një garë për të zhvilluar reaktorë bërthamorë për Hënën, ndërsa përgatiten për eksplorimin e hapësirës në të ardhmen. Vendet besojnë se energjia bërthamore do të jetë e rëndësishme për ndërtimin e bazave të përhershme hënore, eksplorimin e burimeve dhe mbështetjen e misioneve më të thella në hapësirë.

Sipas The New York Times , NASA në gusht u kërkoi kontraktorëve të përgatisin një reaktor bërthamor që mund t’i mbijetojë një udhëtimi në hapësirë ​​dhe të funksionojë pa mirëmbajtje pranë polit jugor të Hënës. Agjencia synon ta ketë reaktorin gati për lëshim deri në dhjetor 2030.

Ndërkohë, Rusia planifikon të zhvillojë një reaktor hënor të quajtur Selena deri në vitin 2036, si pjesë e partneritetit të saj sekret me Kinën. Projekti synon të furnizojë me energji stacionet hënore të udhëhequra nga Kina.

Pse vendet duan reaktorë bërthamorë në Hënë?

Një bazë e përhershme në Hënë do të kishte nevojë për një burim të besueshëm të energjisë elektrike. Panelet diellore mund të sigurojnë energji gjatë ditës, por netët hënore zgjasin më shumë se dy javë në kalendarin e Tokës, duke e bërë të vështirë mbështetjen vetëm në energjinë diellore.

Reaktorët bërthamorë mund të funksionojnë pa rrezet e diellit dhe mund të jenë në gjendje të furnizojnë me energji për periudha të gjata kohore me ndërhyrje të kufizuar njerëzore. Në fazat e hershme, SHBA-të dhe Kina planifikojnë të përdorin energjinë diellore dhe sistemet radioizotopike për të mbajtur pajisjet ngrohtë dhe për të karikuar automjetet hënore. Megjithatë, një bazë më e madhe do të kërkonte më shumë energji elektrike.

Sipas raportit, Reaktori Hënor 1 i propozuar nga NASA pritet të gjenerojë 20 kilovat energji elektrike dhe të funksionojë për pesë vjet pa ndërhyrje. Reaktori Selena i Rusisë është projektuar të gjenerojë deri në 10 kilovat dhe të funksionojë në mënyrë autonome për një dekadë.

Pavarësisht planeve, shkencëtarët kanë paralajmëruar se nxitimi për të ndërtuar reaktorë hënorë mund të krijojë rreziqe serioze. Dështimet në lëshimin e raketave mund të shkaktojnë aksidente që përfshijnë reaktorët bërthamorë dhe potencialisht të përhapin materiale radioaktive. Ekspertët kanë theksuar gjithashtu se instalimi dhe mirëmbajtja e një reaktori në Hënë do të ishte sfiduese.

Ndryshe nga reaktorët në Tokë, reaktorët hënorë do të ishin të vështirë për t’u mbrojtur me struktura izolimi, dhe ekspertët thonë se zonat përreth tyre mund të duhet të kufizohen për të zvogëluar rreziqet e rrezatimit për astronautët dhe pajisjet.

Sipas raportit të The New York Times , si SHBA-ja ashtu edhe Rusia planifikojnë t’i dërgojnë reaktorët e tyre në Hënë në gjendje joaktive, duke zvogëluar disa rreziqe gjatë transportit. Megjithatë, ekspertët thonë se aksidentet nuk mund të përjashtohen, edhe me shqyrtimet e sigurisë.

Kush e zotëron Hënën?

Gara ka ngritur gjithashtu pyetje në lidhje me aksesin në Hënë dhe burimet e saj. Traktati i Hapësirës së Jashtme i vitit 1967 thotë se asnjë vend nuk mund ta pretendojë Hënën si territorin e tij. Megjithatë, mbeten pyetje nëse vendet mund të kufizojnë aksesin në zonat përreth bazave të tyre hënore dhe nëse ato mund të zotërojnë burimet që nxjerrin nga Hëna

NASA përshpejtoi planet e saj mes frikës se një reaktor bërthamor i ndërtuar nga Kina dhe Rusia mund të krijonte një zonë të kufizuar në Hënë, duke kufizuar vendet ku mund të udhëtonin astronautët dhe roverët amerikanë. Ekspertët e ligjit hapësinor kanë vënë në pikëpyetje nëse zona të tilla, edhe nëse krijohen për arsye sigurie, do të binin ndesh me parimin e aksesit të lirë në hapësirë ​​sipas Traktatit të Hapësirës së Jashtme.

SHBA-ja, Kina dhe Rusia ende nuk kanë provuar se reaktorët e tyre të propozuar mund të instalohen dhe të operohen në Hënë. Afatet e tyre kohore mund të ndryshojnë gjithashtu, ndërsa adresohen sfidat teknike dhe të sigurisë.