190 vjet nga botimi i “Këngëve të Milosaos”, kryevepra lirike e De Radës

190 vjet më parë, në gushtin e vitit 1836, në Napoli doli nga shtypi kryevepra e Jeronim De Radës, “Këngët e Milosaos”, e konsideruar gjithashtu si kryevepra lirike e Rilindjes Kombëtare.

Këtë vepër të mirëfilltë artistike, De Rada e kishte përfunduar në tetor të vitit 1834, kohë kur i ka shkruar edhe parathënien. “Këngët e Milosaos” solli një frymë të re artistike e kombëtare. Përmes një rrëfimi lirik që ndërthur ndjenjën e pastër me detyrën kombëtare, shkrimtari arbëresh na njeh me historinë e dy të rinjve që sfidojnë ndasitë shoqërore për dashurinë e tyre.

Vepra ka për subjekt historinë e dashurisë së Milosaos, birit të sundimtarit të Shkodrës me Rinën, vajzë e varfër, bijë e Kollogresë, një dashuri e thjeshtë, me temë nga shekulli XV. Subjekti kryesor i kësaj vepre është i ngjashëm me dashurinë e autorit, e cila ishte e gjykuar të shuhet.

Në këtë vepër, dy të rinj, Milosao dhe Rina, kanë një dashuri të pastër pavarësisht dallimeve klasore. Edhe pse fati i tyre përfundon në tragjedi me vdekjen e vajzës dhe rënien e Milosaos në fushëbetejë, mesazhi i veprës mbetet i fuqishëm duke theksuar të drejtën për të qenë të barabartë në ndjenja dhe sakrificën e lartë për atdheun.

Vepra është ndërtuar si një roman lirik, ku lirizmi dhe epika bashkëjetojnë natyrshëm.

Në shekullin XIX, kur arbëreshët ishin bartës të gjuhës dhe kulturës shqiptare, duke e ruajtur dhe zhvilluar atë në mërgim, kjo vepër u bë një thirrje për mesazhin kombëtar dhe përkushtimin ndaj atdheut.

Vepra, e mbështetur mbi pasurinë shpirtërore të folklorit arbëresh, u vlerësua lart edhe nga Viktor Hygo, i cili e cilësoi si një “vepër të përkryer romantike”.