“Askush nuk na dëgjoi”, pse Gjenerata Z po udhëheq protestat në të gjithë Evropën

Maya Gourdel, një studente 19-vjeçare në Bruksel, ulet në një tavolinë duke shkruar slogane kundër atyre që drejtojnë vendin e saj.

“Nëse digjemi ne, edhe ju digjeni me ne!”, ky është slogani, i marrë nga filmi i vitit 2012 “Lojërat e Urisë” që është adoptuar si simbol nga shumë lëvizje rinore në nivel global, pasqyron zemërimin, frustrimin dhe dëshirën për ndryshim që nxisin protestat e udhëhequra nga Gjenerata Z në të gjithë Evropën, shkruan Reuters.

Nga periferitë e Parisit deri në sheshet e Beogradit, mijëra njerëz kanë dalë në rrugë. Kërkesat janë të ndryshme, por frustrimi me objektet e rrënuara shkollore, mungesa e perceptuar e mundësive ekonomike, kostoja e jetesës, korrupsioni, strehimi dhe një ndjenjë se nuk po dëgjohen. Ndonjëherë këto protesta shkaktuan dhunë – me mijëra dyqane vetëm në Francë që u dëmtuan ose u plaçkitën në javët e fundit – dhe policia që qëlloi granata tymuese dhe topa uji.

Këtë fundjavë ato sollën gjithashtu ndryshime të vërteta – protestat e udhëhequra nga studentët kulmuan me rrëzimin në zgjedhje të udhëheqësit të hershëm të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, pas gati dy vitesh demonstratash kundër korrupsionit të perceptuar dhe autoritarizmit në rritje.

“Kur ​​u zgjuam, gjëja e parë që ndjemë ishte sigurisht një ndjenjë lehtësimi dhe lirie. Personalisht, ndiej një ndjenjë fitoreje. Ndjej se më në fund kaluam nga protestat në përgjegjësi,” tha studentja protestuese Stasa Piletic.

Një shpërthim “tërbimi”

Chiara, një studente 21-vjeçare në Milanon e goditur nga protestat , beson se “është jetike të marrësh pjesë në lëvizjet spontane të njerëzve të lindura nga një shpërthim zemërimi që bëri të mundur veprimin kolektiv”.

“Mendoj se dëmi më i keq që kjo klasë sunduese i ka bërë brezit tim është vjedhja e madje edhe e aftësisë për të imagjinuar një të ardhme, për të ëndërruar”, tha ajo.

Ajo tha se nxënësit italianë po përballeshin me një realitet shkollash pa mësues të mjaftueshëm dhe ndërtesash që po rrënohen.

“Dhe e gjithë kjo me perspektivën e një pune të paguar pak për të cilën nuk kualifikoheshim dhe perspektivën e të jetuarit në një shtëpi të vogël e të shtrenjtë, ndoshta larg qytetit tonë, në të cilin nuk donim të jetonim”, shtoi ajo.

Protestat e udhëhequra nga Gjenerata Z kanë shkaktuar trazira në nivel global, ndërsa brezi i lindur afërsisht midis viteve 1997 dhe 2012 gjeti zërin e tij, nga Bangladeshi në vitin 2024 dhe Nepali në vitin 2025, deri në Indi këtë vit. Tani Evropa është bërë një pikë qendrore.

Rritja e çmimeve dhe kostoja e jetesës janë shqetësim për 40% të të rinjve të moshës 16-30 vjeç, sipas një ankete të Bashkimit Evropian të publikuar në vitin 2025.

Midis 92.7 milionë njerëzve në BE që u përballën me rrezikun e varfërisë ose përjashtimit social në vitin 2025, rreziku më i lartë u regjistrua për të rinjtë e moshës 18-24 vjeç, me 26.3%, ndërsa më i ulëti u regjistrua për të rriturit e moshës 65 vjeç e lart, me 18.8%.

Të rinjtë janë gjithashtu të kujdesshëm ndaj mbajtjes së barrës financiare të një brezi më të vjetër që tenton të votojë në numër më të madh. Njerëzit mbi 60 vjeç në Francë përbëjnë një të katërtën e popullsisë, por zotërojnë 60% të pasurisë së Francës, sipas organizatës kërkimore OFCE.

Pensionet franceze janë padyshim shpenzimi më i madh publik, në rrugën e duhur për të arritur 14% të prodhimit ekonomik, ndërsa popullsia plaket dhe votuesit i rezistojnë rritjes së moshës së daljes në pension ose uljes së përfitimeve.

Kjo është ende më pak se Greqia ose Italia, të cilat shpenzojnë pjesën më të madhe të të ardhurave kombëtare për pensionet publike midis vendeve të OECD-së, me rreth 16% të PBB-së, sipas shifrave të OECD-së në vitin 2025. Por është shumë më tepër se Australia, Kili, Islanda, Irlanda ose Koreja e Jugut, të cilat shpenzuan më pak se 4% të PBB-së për pensionet publike, sipas OECD-së.

“Të rinjtë në Evropë janë të bashkuar”

Bilal Narjissi, një nxënës 17-vjeçar i shkollës së mesme në një periferi në veri të Parisit, ka protestuar kundër kushteve “të mjerueshme” dhe mungesës së stafit në shkollën e tij.

“Më parë kishte minj”, tha ai.

“Nxënësit u evakuuan vitin e kaluar kur një çati u shemb në oborr, megjithëse askush nuk u lëndua,” tha ai.

Protestat treguan “se të rinjtë në Evropë janë të bashkuar”, tha ai, duke shtuar, “të gjithë biem dakord në një pikë: se të rinjtë trajtohen si fëmijë, shumë më tepër seç duhet, dhe se nuk dëgjohen mjaftueshëm.”

Një raport i qeverisë franceze në tetor tha se shpenzimet për pensionet ishin rritur me 2.5 pikë përqindjeje të PBB-së midis viteve 2000 dhe 2023, ndërsa ato për arsimin kishin rënë me 0.5. Ai tregoi gjithashtu se 32% e buxhetit të ministrisë së arsimit shkoi për pensionet, duke lënë mënjanë paratë për fusha të tjera.

Edhe Gourdel ka protestuar për kushte më të mira në shkollat ​​në Belgjikë.

“U përpoqëm ta bënim në mënyrë pasive. Askush nuk na dëgjoi. Vetëm kur njerëzit filluan të digjnin mbeturina ose gjëra të tilla, media dhe kamerat filluan të na e tregonin”, tha ajo.

Protestat janë ende duke u përhapur, me një demonstratë të planifikuar në Gjermani këtë fundjavë për shkak të kostos së jetesës, pabarazisë, luftës dhe gjendjes së shkollave.

Trazirat kanë goditur edhe Shqipërinë , ku demonstratat e udhëhequra nga studentët kundër qeverisë së kryeministrit Edi Rama, të nxitura nga zemërimi për korrupsionin e perceptuar, mungesën e vendeve të punës dhe standardet e dobëta të arsimit, përfshinë Tiranën dhe u përhapën në qytete të tjera.

“Kryeministri ynë kaloi 130 ditë duke mos na dëgjuar”, tha Xyke Kurti, një studente 19-vjeçare e arkitekturës.

“Nëse pyet një student në Shqipëri, ‘ku e sheh të ardhmen tënde?’ të gjithë thonë ‘jashtë këtij vendi’,” tha ajo, duke argumentuar se në shtëpi, edhe nëse ke talent, dikush me ‘lidhje gjithmonë do të të mundë’.

Lëvizja studentore e Serbisë bëri atë që demonstruesit në kryeqytetet e tjera evropiane vetëm mund ta ëndërrojnë.

Tani, megjithatë, vjen puna e vështirë e qeverisjes – diçka për të cilën as studentët dhe as kandidatët e tyre nuk kanë përvojë. Luka Stojakovic, një tjetër protestues, e lë mënjanë këtë.

“Ne kemi parë se ku na kanë çuar njerëzit me përvojë politike”, tha ai.