Burgjet e mbingarkuara dhe pabarazitë në zbatimin e dënimeve

Burgjet në Shqipëri përballen me mbipopullim të rëndë, një fenomen që ka evoluar në vitet e fundit. Sistemi i vuajtjes së dënimit është zgjeruar nga pesë institucione më parë në tetë të tilla, ndërsa vendet e disponueshme kanë kaluar nga rreth 2 115 në mbi 9 500. Për shkak të kësaj kapaciteti i kufizuar shpesh çon në bashkimin e grupmoshave dhe kategorive të ndryshme të të dënuarve, duke rritur rrezikun e konflikteve, dhunës dhe incidenteve serioze brenda ambienteve të vuajtjes së dënimit.

Raporton javanews se në këto kushte janë regjistruar vrasje, plagosje dhe sulme ndaj punonjësve të burgjeve, si dhe konflikte mes grupeve kriminale. Po ashtu, SPAK ka ndjekur dhe arrestuar zyrtarë të akuzuar për përvetësim shuma të mëdha (raportohen raste nga 3 deri në 13 milionë euro), të cilët më pas janë dërguar në Gjykatën e Apelit për Krime të Rënda (GJKKO) dhe, me gjykime të shkurtra, kanë marrë dënime që shpesh rezultojnë të reduktuara kur llogariten periudhat e paraburgimit.

Ekziston një perceptim i theksuar për pabarazi në trajtim: të dënuarit për vepra të rënda ekonomike shpesh dalin më shpejt, ndërsa personat që kryejnë vjedhje të vogla përballen me dhënie dënimesh të zgjatura. Vendimi i Gjykatës së Lartë mbi përdorimin e masës ekstreme të “arrestit me burg” duhet të informojë dhe ndryshojë praktikën e gjykatave më poshtë për të shmangur vendimeve jo proporcionale. Një rast i vitit 2022 tregon se një vjedhës celulari që qëndroi 9 muaj në burg nuk ishte pyetur nga prokuroria dhe vetëm pas ankesave publike të familjarëve në media u ndërmorën veprime për lirimin e tij.

Adoptimi i alternativave ndaj burgimit — si gjobat e rënda, sekuestrime të pasurive dhe masa administrative me efekt të prekshëm — mund të lehtësojë mbingarkesën e institucioneve të vuajtjes së dënimit. Po ashtu, përhapja e trafikut dhe krimeve të organizuara, së bashku me rritjen e lëvizjeve të njerëzve, vënë sfida për kontrollin e hyrjeve të huaja; nuk mund të ndalohet liria e lëvizjes, por duhet të përmirësohen verifikimet e parashikueshme dhe bashkëpunimi ndërkombëtar për të parandaluar hyrjen e kryerësve të veprave penale.

Përballja me mbingopjen e burgjeve kërkon forcim të ligjit dhe zbatimin e tij në praktikë, si dhe politika penale më të balancuara që të kursejnë vendet e vuajtjes së dënimit për rastet më të rënda. Veprimet e përqendruara në parandalim, verifikim të hyrjeve dhe zbatimin efikas të masave alternative mund të reduktojnë presionin ndaj sistemit. Këto shqetësime dhe nevojën për ndryshim i evidenton edhe javanews.