Ekonomistët: “Modeli Euro” i Spajiqit do të duhet të financohet me rritjen e TVSH-së nga 21 në 25 për qind

Pothuajse të gjithë analistët ekonomikë të njohur bien dakord për një pikë kur flitet për “Modelin Euro” të kryeministrit Milojko Spajiq: shteti do të duhet të rrisë TVSH-në për të zëvendësuar disa qindra milionë euro të ardhurash nga të cilat heq dorë për rritjen e pagave, shkruan gazeta malazeze Dan.

Mundësinë e rritjes së TVSH-së, sipas një analize të gazetës Dan, e përmendi e para ish-sekretarja shtetërore e Ministrisë së Financave, Mila Kasalica, dhe më pas, në mes të javës, edhe presidenti i shtetit, Jakov Milatoviq. Të dy përmendën rritjen e TVSH-së nga 21 në 25 për qind. Milatoviq llogarit se efekti neto i “Modelit Euro” do të jetë rreth 500 milionë euro; pas hyrjes në BE do të mund të tërhiqen rreth 200 milionë në vit, pra mbetet një vrimë buxhetore prej 300 milionësh — dhe ajo mund të mbushet me rritjen e TVSH-së nga 21 në 25 për qind, pasi rritja e TVSH-së me një pikë i sjell buxhetit rreth 70 milionë euro.

Profesorja e Fakultetit Ekonomik, Mirjana Kuljak, një nga të paktat eksperte që e mbështet “Modelin Euro”, thotë se modeli nuk shpik asgjë të re, por merr mjete të provuara nga Danimarka, Rumania e praktika evropiane: Danimarka dëshmon prej dekadash se shteti mund të garantojë pensionet nga buxheti pa i mbytur pagat me kontribute; Rumania në 2018-ën dëshmoi se rikonfigurimi radikal i kontributeve e ulja e barrës tatimore i shtyn lart pagat neto dhe ndalon eksodin; nivele të ndryshme të pagës minimale sipas kualifikimit janë praktikë standarde evropiane.

Analisti ekonomik Novak Svrkota kundërshton: në Danimarkë mbulimi i importit me eksport është 107 për qind dhe TVSH-ja 25 për qind — pra edhe në Mal të Zi TVSH-ja do të duhet të rritet që një pjesë e barrës mbi pagat të kalojë te konsumi, dhe do të nevojitet reduktim i ndjeshëm i të punësuarve në sektorin publik. Kuljak përgjigjet se çmimin do ta paguajmë sipas gjendjes së ekonomisë: “nëse menjëherë apo gradualisht, është çështje e ‘marrëveshjes shoqërore’”.

Kryeministri Milojko Spajiq e prezantoi programin e reformave “Modeli Euro” në një video-deklaratë pas seancës telefonike të qeverisë, shkruan Dan: gjashtë ligje që parashikojnë pagën minimale 1.000, 1.250 dhe 1.400 euro sipas kualifikimit, heqjen e kontributeve për sigurimin pensional e invalidor dhe rritjen e tatimit mbi fitimin nga 12 në 15 për qind për fitimin mbi 100.000 euro; qeveria i miratoi gjashtë ligjet në një grup WhatsApp-i, ndërsa ministri i Financave Novica Vukoviq nuk u deklarua. Deri tani qeveria nuk ka ofruar asnjë analizë fiskale të efekteve dhe nuk e ka përmendur mundësinë e rritjes së TVSH-së.

Punëdhënësit paralajmërojnë se nuk mund t’i zbatojnë rritjet drastike të pagave në afat të shkurtër dhe kërkojnë shtyrjen e “Modelit Euro”, duke paralajmëruar pushime nga puna në bizneset e vogla. Spajiq ka qenë i prerë, siç njofton Dan: “Modeli Euro” nis zbatimin më 1 janar.