Presioni ndaj gjyqtarëve në Mal të Zi nën lupë: deklarata e kreut të Gjykatës së Lartë nxit debatin për vetting-un e mundshëm

Deklarata e fundit e kryetarit të Gjykatës së Lartë të Malit të Zi, Zoran Radoviq, se “disa gjyqtarë marrin vendime të pritshme”, siç njofton televizioni publik RTCG, ka shkaktuar reagime të shumta në publik dhe ka ngritur pyetjen nëse kjo dëshmon dobësi serioze sistemike brenda sistemit gjyqësor të vendit.

Kryetari i Shoqatës së Gjyqtarëve, Miodrag Peshiq, thotë se presioni ndaj gjyqtarëve nuk është gjithmonë i drejtpërdrejtë dhe i lehtë për t’u dalluar. Më i rrezikshmi, sipas tij, është presioni që me kalimin e kohës shndërrohet në pritshmëri — nga politika, mediat, publiku apo qendra të tjera pushteti. Pikërisht aty, thekson Peshiq për RTCG-në, tregon rëndësinë integriteti personal dhe profesional i gjyqtarit, i cili duhet të ketë njohuri, pavarësi dhe guxim profesional për të vendosur vetëm mbi bazën e Kushtetutës, ligjit dhe provave, edhe kur vendimi nuk është popullor.

Anëtari i Këshillit Gjyqësor, Mirza Ademoviq, është kategorik se gjyqtarët nuk marrin vendime nën presionin e publikut. Ai kujton se ata kalojnë një përzgjedhje rigoroze shumëfazore — nga praktikanti e këshilltari te kandidati e zgjedhja në funksion, me vlerësim e monitorim të vazhdueshëm — dhe e quan “të lehtë” vlerësimin se disa gjyqtarë vendosin nën presion, siç citon RTCG.

Drejtoresha ekzekutive e Aksionit për të Drejtat e Njeriut (HRA), Tea Gorjanc Preleviq, paralajmëron se çdo gjyqtar është i detyruar të veprojë vetëm sipas Kushtetutës, ligjit, standardeve ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, ndërgjegjes dhe betimit gjyqësor — dhe nëse nuk është në gjendje ta bëjë këtë, e vetmja gjë e ndershme është dorëheqja e menjëhershme. Ajo e quan të dobishëm një vetting adekuat, për të cilin nuk flitet më sepse konsiderohet faktor pengues për hyrjen në BE, me kusht që vetting-u të mos zbatohet nga politikanët, por nga komisione profesionale e të pavarura, me të drejtë ankimi.

Ndërkohë që pjesë të shoqërisë civile dhe politikanët këmbëngulin për pastrimin e gjyqësisë, Brukseli paralajmëron rrezikun e kolapsit të sistemit në një shtet të vogël dhe sugjeron forcimin e mekanizmave ekzistues të përgjegjësisë disiplinore e etike, shkruan RTCG.