Ekonomisti Çirgiq: “Modeli Euro” i Spajiqit — popullor politikisht, por i rrezikshëm fiskalisht

Kryeministri i Malit të Zi, Milojko Spajiq, prezantoi dy ditë më parë programin ekonomik të quajtur “Euro Modeli”: pagat minimale do të arrijnë në 1.000, 1.250 dhe 1.400 euro duke nisur nga janari i vitit 2027, ndërsa pensionistët do të marrin nga 100 euro shtesë përpara dimrit.

Ekonomisti Sead Čirgiq e vlerëson programin si fiskalisht të rrezikshëm dhe me jetëgjatësi të kufizuar. Problemi kryesor, sipas tij, është shfuqizimi i kontributeve për sigurimin pensional: kjo masë e ngushton bazën e të ardhurave të Fondit të Pensioneve, ndërkohë që detyrimet mbeten të njëjta — duke e bërë Fondin gjithnjë e më të varur nga buxheti i shtetit. Čirgiq thekson se Mali i Zi nuk ka një strukturë tatimore që i mbulon shpenzimet e Fondit PIO, dhe se modeli i ri e përsërit të njëjtin gabim si programi “Evropa sad 2”.

Sipas ekonomistit, pensionistët e ardhshëm mund të detyrohen të blejnë polica private për pleqërinë e tyre. Në një vend që plaket demografikisht, rritja e detyrimeve ndërkohë që baza e të ardhurave zvogëlohet është e rrezikshme. Ai paralajmëron se pensionistët mund të jenë grupi më i prekur: rritjet e tyre do të jenë modeste krahasuar me rritjet e mëdha të pagave minimale, dhe nëse përsëriten presionet inflacioniste, rritjet nominale nuk do të nënkuptojnë domosdoshmërisht përmirësim real.

Afatshkurtër, sipas Čirgiqit, do të ketë më shumë konsum dhe më shumë të ardhura nga TVSH-ja. Por nëse konsumi rritet më shpejt se prodhimi, kërkesa shtesë do të drejtohet drejt importeve — duke ushtruar presion mbi deficitin tregtar, inflacionin dhe deficitin buxhetor, si dhe duke e rritur borxhin publik, njëlloj si me “Evropa sad 1 dhe 2”. Ai paralajmëron gjithashtu se rritja e tatimit mbi fitimin e korporatave i vë në rrezik bizneset e vogla.

Čirgiq thekson se fondet e BE-së financojnë projekte zhvillimi, por nuk mund të zëvendësojnë të ardhura të qëndrueshme vendase për pensionet, shëndetësinë dhe pagat. Ai shton se edhe komunat goditen: problemet buxhetore zhvendosen tek buxhetet lokale, çka mund të çojë në rritje të taksave të pronës dhe të çmimeve të shërbimeve komunale.

Një sinjal alarmi, sipas ekonomistit, është fakti se ministri i Financave, Novica Vuković, nuk e votoi modelin më 18 shtator. Si personi përgjegjës për qëndrueshmërinë fiskale, rezerva e tij tregon se ai sheh rreziqe serioze — dhe sipas Čirgiqit duhet të flasë publikisht. Përfundimi i tij është i prerë: këto janë programe popullore politikisht dhe shoqërisht, por të rrezikshme fiskalisht dhe me jetëgjatësi të kufizuar. “Odakle ti lova frajeru?” — nga do të vijnë paratë?

Burimi: Portal Analitika