Flluska financiare që po trondit Turqinë

Një flluskë e madhe financiare ka shpërthyer në Turqi, duke përfshirë kompani me një vlerë të përgjithshme prej rreth 18 miliardë eurosh dhe afro gjysmë milioni persona që kishin investuar në fondet e tyre.

Në qendër të krizës janë shtatë kompani financiare që administronin 131 fonde investimi, ndërsa hetimet kanë çuar deri tani në arrestimin e më shumë se 45 personave.

Flluska nisi rreth dy vjet më parë. Shtatë kompanitë financiare filluan të investonin, përmes fondeve të tyre, në kompani aksionet e të cilave tregtoheshin pak në bursë.

Blerjet e shumta rritën me shpejtësi çmimet e aksioneve, duke tërhequr gjithnjë e më shumë investitorë dhe kapital të ri.

Rritja ishte aq e madhe sa Hedef, një prej kompanive të përfshira, u shndërrua për një periudhë të shkurtër në kompaninë e dytë më të madhe për nga kapitalizimi në Bursën e Stambollit. Por paralajmërimet nuk munguan.

Në qershor, grupi financiar MSCI kishte vënë në dukje rreziqet e investimit në tregun turk, duke ngritur dyshime se disa kompani mund të ishin duke manipuluar në mënyrë të koordinuar çmimet e aksioneve.

Kriza shpërtheu në mesin e shtatorit, kur kompania financiare Pusula, e cila administronte disa fonde, nuk ishte më në gjendje të kryente pagesat ndaj disa investitorëve.

Paniku u përhap shpejt dhe investitorët nisën të tërhiqnin paratë edhe nga kompanitë e tjera. Rasti i Hedef është shumë domethënës: aksionet e saj ranë në vetëm 8 lira turke, nga më shumë se 360 lira që kishin arritur në gusht.

Për të frenuar krizën, Komisioni i Tregjeve të Kapitalit të Turqisë urdhëroi në fund të muajit likuidimin e fondeve. Ndërkohë, Bursa e Stambollit përjashtoi 27 kompani nga BIST 100, indeksi kryesor i tregut turk.

Skandali preku edhe figura të rëndësishme të politikës dhe botës akademike. Fatma Betül Sayan Kaya, ish-ministre dhe nënkryetare e Partisë për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP) të Erdoğanit, dha dorëheqjen nga posti në parti pasi opozita e akuzoi se kishte përfituar nga investimet në këto fonde përpara shpërthimit të krizës.

Hetimet u zgjeruan veçanërisht ndaj TERA-s, kompanisë më të ekspozuar. Policia arrestoi presidentin e saj, Emre Tezmen, si dhe dy anëtarë të bordit, vëllezërit Kerem dhe Emre Alkin.

Njëri kishte shërbyer si ambasador i Turqisë në OECD, ndërsa tjetri është ekonomist i njohur, rektor universiteti dhe komentator televiziv. Në total, numri i të arrestuarve ka kaluar 45.

Ministri i Financave, Mehmet Şimşek është përpjekur të qetësojë tregjet dhe publikun, duke deklaruar se kriza nuk përbën rrezik sistemik dhe se kompanitë e përfshira përfaqësojnë vetëm një pjesë të vogël të sektorit financiar.

Autoritetet kanë urdhëruar likuidimin e 131 fondeve, në një proces që pritet të zgjasë gjashtë muaj. Pasuritë e fondeve do të shiten gradualisht dhe të ardhurat do t’u kthehen investitorëve.

Problemi është se paratë e mbledhura nuk mjaftojnë për t’i kompensuar plotësisht të gjithë. Për këtë arsye, autoritetet po shqyrtojnë një skemë të pazakontë: investitorëve që dolën nga tregu përpara shpërthimit të flluskës dhe realizuan fitime do t’u kërkohet të kthejnë vullnetarisht një pjesë të tyre, për t’ua shpërndarë më pas atyre që pësuan humbje.

Po ashtu po shqyrtohet mundësia që investitorët me pozicione nën një milion lira, rreth 18 mijë euro, të marrin fillimisht shumën e investuar, ndërsa për investimet më të mëdha rimbursimi të jetë i kufizuar.