Hapet sot në Nju Jork ekspozita e parë për bronzet e Sienës: gati 40 kryevepra të Rilindjes në Frick Collection

Ekspozita e parë kushtuar ndonjëherë Sienës si qendër e skulpturës në bronz hapet sot, 15 tetor, në Frick Collection në Nju Jork. Me titullin «Siena: The Art of Bronze, 1450–1500», ajo mbledh gati dyzet vepra — statuja, relive, kandelerë dhe medalje — shumë prej të cilave nuk janë ekspozuar kurrë jashtë Toskanës, siç njofton Galerie Magazine. Ekspozita, e kuruar nga Giulio Dalvit dhe e vendosur në galeritë Ronald S. Lauder, qëndron hapur deri më 18 janar 2027 dhe është e para në një partneritet trevjeçar të muzeut me Louis Vuitton.

Siena njihet prej shekujsh për pikturën e saj dhe shpesh ka mbetur në hijen e Firences fqinje, por ekspozita mbron tezën se gjysma e dytë e shekullit XV ishte për qytetin një epokë e artë e bronzit. Vetë materiali e bën këtë trashëgimi edhe më të rrallë: bronzi shkrihej shpesh në kohë lufte për t’u kthyer në topa, ndaj shumë skulptura antike e të Rilindjes njihen sot vetëm përmes kopjeve në mermer. Veprat e mbijetuara të Sienës tregohen në disa raste me pjesën e pasme të hapur, që vizitori të shohë edhe punën teknike pas derdhjes.

Pjesa më e çmuar e huazimeve është pllaka e varrit të peshkopit Giovanni Pecci, vepër e Donatello-së nga Katedralja e Sienës. Pllaka ka qenë e vendosur në dyshemenë e katedrales, ndaj njerëzit kanë ecur mbi të për shekuj dhe sipërfaqja është lëmuar nga hapat; megjithatë, ajo mbetet një nga vetëm tetë veprat që Donatello firmosi ndonjëherë. Krahas saj ekspozohen edhe emra më pak të njohur për publikun amerikan, si Vecchietta — me relievin «Ringjallja» të vitit 1472 — Francesco di Giorgio dhe Giovanni di Stefano.

Një nga veprat më të përfolura është «Gjykimi i Parisit» i Francesco di Giorgio-s, me teknikën e tij të butë që të kujton Leonardo da Vinci-n; disa vepra të këtij artisti madje janë atribuar dikur vetë Leonardos, ndonëse ai rrallë punoi në skulpturë. Huazimet vijnë nga institucione si Bargello i Firences, Museo e Real Bosco di Capodimonte në Napoli, Galleria Nazionale dell’Umbria në Peruxha, Museo Civico i Sienës, National Gallery of Art në Uashington, British Museum, Victoria and Albert Museum dhe Staatliche Museen të Berlinit, krahas veprave nga vetë koleksioni i Frick-ut, sipas Frick Collection.

«Jemi të entuziazmuar t’i japim vëmendjen e vonuar skulpturës sieneze në bronz», është shprehur kuratori Dalvit, duke e quajtur këtë periudhë as më pak e as më shumë se një epokë të artë të këtij mediumi. Ekspozita vjen dy vjet pas ekspozitës së madhe të Muzeut Metropolitan për pikturën e Sienës së viteve 1300–1350 dhe e zhvendos vëmendjen te brezi pasardhës e te një material tjetër — duke kërkuar që historia e Rilindjes italiane të mos tregohet më vetëm përmes Firences.