Jorganët si vepra arti: në Dayton hapen «Wall Power!» dhe panelet përkujtimore të AIDS Memorial Quilt

Në Institutin e Artit të Dayton-it, në Ohio, hapen njëkohësisht dy ekspozita që e shohin jorganin jo si objekt shtëpiak, por si vepër arti dhe si arkiv kujtese: «Wall Power!», me jorganë spektakolarë nga koleksioni i American Folk Art Museum të Nju Jorkut, dhe ekspozita shoqëruese «Power of Remembrance», me panele nga AIDS Memorial Quilt, siç njofton Artdaily. Pritja e hapjes për anëtarët mbahet mbrëmjen e 14 tetorit, ndërsa ekspozitat e vendosin qepjen me dorë në qendër të historisë amerikane, në vitin kur vendi shënon 250-vjetorin e tij.

Jorganët e «Wall Power!» shtrihen nga mesi i shekullit XIX deri në fund të shekullit XX dhe vijnë nga komunitete që nga Alabama në Pensilvani. Ekspozita ndahet në katër seksione: jorganët e lëvizjes së ringjalljes së artizanatit në fillim të shekullit XX, modelet e komuniteteve Amish, veprat e artizaneve afro-amerikane dhe modelet tradicionale të shekullit XIX, mbi të cilat u ndërtuan breza të tërë qepësesh. Përkrah tyre, muzeu ekspozon edhe jorganë nga koleksioni i tij i tekstileve, duke e lidhur historinë kombëtare me atë vendase.

Kuratori kryesor i muzeut, dr. Jerry N. Smith, i quan jorganët një formë arti dallueshëm amerikane, ku elementet e artit e kapërcejnë funksionin praktik: të punuar shpesh nga gra anonime, ato flasin për vlerat e familjes dhe të komunitetit ndër breza. Sipas tij, pikërisht tregimet e thurura në to — dhe bisedat e të qeshurat e grave që qepnin së bashku — i bëjnë jorganët dokumente të jashtëzakonshme të jetës amerikane.

Ekspozita e dytë paraqet gjashtë panele 12 me 12 këmbë nga AIDS Memorial Quilt, projekti komunitar i artit që lindi në vitin 1985 nga ideja e aktivistit Cleve Jones dhe Mike Smith në San Francisko, për të kujtuar viktimat e AIDS-it. Shfaqja e parë e madhe, në National Mall të Uashingtonit më 11 tetor 1987, numëronte 1,920 panele; një vit më vonë jorgani kishte arritur në 8,288 panele, ndërsa në shfaqjen e plotë të vitit 1996 mbuloi rreth 30 hektarë me mbi 41,000 panele. Sot National AIDS Memorial e ruan dhe e ekspozon atë në gjithë vendin, ndërsa panele të reja vazhdojnë të mbërrijnë.

Të vendosura përballë njëra-tjetrës, dy ekspozitat tregojnë gamën e gjerë të këtij mediumi: nga modeli tradicional familjar te memoriali monumental, jorgani mban histori intime dhe njëkohësisht flet për identitetin, humbjen dhe përkatësinë — provë, sipas organizatorëve, se historia nuk gjendet vetëm në libra e monumente, por edhe e qepur me dorë nga komunitetet.