Lufta e Parë Botërore, si i mbijetoi Shqipëria rrezikut të copëtimit

Më 4 gusht 1914, Lufta e Parë Botërore u përshkallëzua me shpalljen e luftës nga Britania e Madhe ndaj Gjermanisë, duke shënuar hyrjen e një prej fuqive kryesore evropiane në konfliktin që do të ndryshonte historinë e shekullit XX.

Për Shqipërinë lufta përbënte një sfidë ekzistenciale, duke qenë se sapo kishte shpallur pavarësinë dhe ishte ende në fazat e para të konsolidimit si shtet. Edhe pse vendi shpalli zyrtarisht asnjanësinë, pozita e tij strategjike e ktheu territorin shqiptar në arenë përplasjesh mes fuqive të mëdha dhe shteteve fqinje.

Gjatë viteve të luftës, pjesë të ndryshme të Shqipërisë u pushtuan nga ushtritë austro-hungareze, italiane, franceze, greke dhe serbo-malazeze. Në të njëjtën kohë, Traktati i Fshehtë i Londrës i vitit 1915 parashikonte copëtimin e territorit shqiptar, duke vënë seriozisht në rrezik ekzistencën e shtetit të ri.

Pasojat e luftës ishin të rënda për ekonominë e vendit, veçanërisht për bujqësinë dhe blegtorinë, të cilat pësuan dëme të mëdha. Megjithatë, edhe në kushtet e pushtimit dhe të ndarjes së vendit në zona të ndryshme ushtarake, shqiptarët arritën të ruanin institucione të vetëqeverisjes dhe identitetin e tyre kombëtar. Një nga shembujt më domethënës ishte krijimi i Republikës Autonome të Korçës në vitin 1916, e cila shërbeu si një model administrimi lokal në rrethana të jashtëzakonshme.

Vullneti i shqiptarëve për të mbrojtur shtetin e tyre u kurorëzua me dy ngjarje vendimtare në vitin 1920: Kongresin e Lushnjës, që rivendosi autoritetin e institucioneve kombëtare, dhe Luftën e Vlorës, e cila çoi në largimin e forcave italiane nga Vlora. Procesi i çlirimit të vendit u përmbyll me tërheqjen e trupave të huaja gjatë viteve 1920–1921.

Falë kësaj qëndrese politike, ushtarake dhe diplomatike, Shqipëria arriti të rikonfirmojë pavarësinë dhe sovranitetin e saj në arenën ndërkombëtare, duke ruajtur integritetin e shtetit kombëtar në një nga periudhat më të vështira të historisë së saj.