Lutenitsa ballkanike — salca e specave të pjekur me patëllxhanë dhe hudhër

Lutenitsa është një nga salcat më të dashura të Ballkanit — një relish i ngrohtë e aromatik me speca të pjekur, patëllxhanë, domate dhe hudhër, i përhapur në kuzhinën bullgare, maqedonase, serbe dhe turke. Emri vjen nga fjala “lyuto”, që do të thotë “pikante”. Serviret e ftohtë, me bukë të ngrohtë, si meze apo si shoqërues i mishrave të pjekur.

PËRBËRËSIT (për rreth 1.5 kg salcë / 6 kavanoza të vegjël):

• 2 kg speca të kuq, të mëdhenj e mishorë
• 1 kg domate të pjekura (ose 600 g pure domatesh)
• 2 patëllxhanë të mëdhenj (rreth 800 g)
• 1 qepë e mesme
• 6 thelpinj hudhër
• 120 ml vaj ulliri
• 1 lugë gjelle kripë
• 1 lugë gjelle sheqer
• 1 lugë gjelle uthull vere të bardhë (opsionale)
• spec djegës sipas shijes (opsionale)

HAPAT E PËRGATITJES:

1. Piqni specat dhe patëllxhanët në furrë të nxehtë (220°C) ose në skarë, derisa lëkura të skuqet dhe mishi të zbutet plotësisht, rreth 25–30 minuta.
2. Vendosni perimet e pjekura në një enë të mbuluar për 10 minuta që të “djersiten” — kështu lëkura hiqet lehtë. Hiqni lëkurën dhe farat e specave.
3. Pritni domatet përgjysmë dhe piqini në skarë ose në furrë derisa të zbuten; hiqni lëkurën.
4. Grini ose copëtoni imët specat, patëllxhanët dhe domatet e pjekura.
5. Në një tenxhere të thellë skuqni qepën e grirë hollë në vaj ulliri derisa të zbutet, shtoni hudhrën e shtypur dhe gatuani edhe 1 minutë.
6. Shtoni perimet e grira, kripën, sheqerin dhe uthullën. Zieni në zjarr të ulët 40–50 minuta, duke e përzier shpesh, derisa salca të trashet dhe vaji të dalë në sipërfaqe.
7. Shijojeni dhe rregullojeni kripën e sheqerin sipas dëshirës. Lëreni të ftohet para se ta servirni.
8. Ruajeni në kavanoza të sterilizuara në frigorifer deri në 3 javë, ose sterilizojeni për ruajtje afatgjatë.

KOHA: Përgatitja ~30 minuta, gatimi ~1 orë e 20 minuta. Porcione: rreth 1.5 kg salcë (6 kavanoza të vegjël).