Në Kharkiv të Ukrainës, 20,000 fëmijë shkojnë nën tokë për të studiuar.

Maksym Trystapshon merr metronë për në punë. Por drejtori i shkollës dhe mësuesi i anglishtes nga Kharkiv, qyteti i dytë më i madh i Ukrainës që ndodhet vetëm 40 km (25 milje) nga kufiri rus, nuk ka nevojë të dalë nga stacioni i metrosë për të parë nxënësit e tij.

Shkolla e tij është pikërisht brenda stacionit Oleksandr Maselsky në periferi juglindore të Kharkivit, shumë pranë trenave që zhurmojnë dhe udhëtarëve që nxitojnë.

Dikur ishte një korridor me erë në dalje të stacionit që u mbyll tre dekada më parë. Tani, është një “metroshkollë” e vogël me dyer të holla plastike të bardha që lejojnë të hyjnë dhe të dalin pothuajse 2,000 nxënës shkolle dhe parashkollorë që studiojnë në katër klasa të ngushta në turne shtatë ditë në javë.

“Nuk ke pse të mendosh për luftën, është një vend i sigurt dhe mendon vetëm për mësimin e fëmijëve, jo për problemet që na rrethojnë”, tha Trystapshon, me syze dhe trupmadh, për Al Jazeera-n disa minuta para se tre duzina nxënës të klasës së tretë të hynin me forcë në klasën e tij.

“Siguria” është mantra që përsërisin edhe nxënësit më të vegjël këtu.

“Më pëlqen të studioj këtu, si të takoj miq, sepse është e sigurt”, tha Alisa, nëntë vjeç.

Që nga viti 2022, më shumë se 100 fëmijë – dhe rreth 3,000 të rritur civilë – janë vrarë nga artileria ruse, sistemet e raketave me shumë lëshime, dronë dhe raketa në rajonin e Kharkiv-it.

Ditët e fundit, një raketë ruse goditi një tjetër pallat apartamentesh, duke vrarë një djalë nëntëvjeçar dhe një vajzë 13-vjeçare – së bashku me nëntë të rritur.

Sirenat e sulmeve ajrore ulërijnë në Kharkiv disa herë në ditë, dhe së fundmi, u shfaq një rrezik i ri – dronët rusë me fibra optike kilometra të gjata që i bëjnë ato imunë ndaj bllokimeve elektronike.

Sistemi i metrosë së Kharkivit me 30 stacione që i shërbente qytetit me një popullsi prej 1.4 milion banorësh para luftës doli të ishte vendi më i sigurt dhe më i arritshëm për shkollat.

Tetë prej tyre funksionojnë tashmë, së bashku me 10 shkolla në bodrume dhe bunkerë në rajonin e Kharkivit që u shërbejnë rreth 20,000 nxënësve, ndërsa të gjitha shkollat ​​e rregullta janë mbyllur.

Nën dritën e zbehtë të llambave lumineshente, fëmijët studiojnë, komunikojnë dhe luajnë me bashkëmoshatarët në vend që të “ndjekin” mësimet online në apartamentet ose shtëpitë e tyre që mund të goditen nga dronë ose raketa në çdo moment.

Kuti plastike të bardha me drekat e tyre dërgohen çdo ditë – së bashku me kazanë uzvar, një pije e pasur me vitamina me fruta të thata dhe manaferra të ziera ngadalë.

“Kjo është më e sigurt sesa të ulesh para një ekrani në shtëpi vetëm,” tha Oksana Barabash, një shtëpiake 39-vjeçare, për Al Jazeera pasi la djalin e saj Nazar, një nxënës të klasës së parë që nuk kishte ndjekur kurrë kopshtin për shkak të pandemisë COVID-19 dhe luftës. “Nuk pata kurrë asnjë dyshim për regjistrimin e tij këtu.”

Jo të gjithë prindërit ishin kaq të guximshëm në fillim.

“Ishte e vështirë të bindja prindërit,” tha zëdhënësja e departamentit të arsimit të qytetit, Daria Kariuk-Vinohradova, për Al Jazeera.

Siguria e shkollës doli e papërmbajtshme – këto ditë, “ka një listë pritjeje prindërish që duan të regjistrojnë fëmijët e tyre këtu”, tha ajo.

Një autobus mbledh fëmijët që jetojnë në lagjen sipër shkollës.

E quajtur Industrialny (Industriale), zona në juglindje të Kharkiv është relativisht e sigurt në krahasim me lagjet veriore që janë më afër kufirit rus.

Por nuk mund t’i shpëtojë sulmeve.

“Fëmijët nuk presin në stacionet e autobusëve”

Në gusht të vitit 2025, një dron fluturoi në një ndërtesë apartamentesh në lagje, duke vrarë një vajzë 18-muajshe dhe një djalë 16-vjeçar së bashku me pesë të rritur.

Kjo është arsyeja pse “fëmijët nuk presin në stacionet e autobusëve” që mund të goditen nga dronë ose raketa, tha Kariuk-Vinohradova.

Që nga dita e parë e pushtimit të saj në shkallë të plotë, Rusia goditi ndërtesa civile, duke përfshirë spitale, reparte materniteti, kopshte dhe shkolla.

“Ata donin të na linin pa të kaluarën, historinë, kulturën, njohuritë tona”, shkroi Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy në Facebook më 1 shtator 2022, ditën e parë të semestrit në Ukrainë, pranë fotove të shkollave të rrënuara.

Në qershor 2022, më pak se katër muaj pasi filloi pushtimi në shkallë të plotë i Rusisë, një 16-vjeçare e diplomuar në shkollë me emrin Valeriya erdhi në rrënojat e shkollës së saj në Kharkiv e veshur me një fustan të kuq dhe të butë të destinuar për natën e saj të maturës, dhe shoqet e saj të klasës kërcyen një vals në fushën e basketbollit të shkollës.

Në zonat e pushtuara, shkollat ​​u shndërruan në kampe përqendrimi.

Në fillim të vitit 2022, e gjithë popullsia e fshatit verior të Yahidne – 368 persona, përfshirë gjashtë duzina fëmijë – u dërguan në bodrumin e shkollës për 27 ditë pothuajse pa ushqim ose ujë.

Shtatëmbëdhjetë fshatarë vdiqën atje; trupat e tyre mbetën pranë të gjallëve për ditë të tëra derisa pushtuesit lejuan që të largoheshin dhe të varroseshin.

Deri në fillim të vitit 2026, më shumë se 4,000 shkolla, kopshte dhe universitete janë dëmtuar ose shkatërruar

të shkatërruara në të gjithë Ukrainën, thanë zyrtarët.

Midis tyre janë më shumë se dy të tretat e shkollave të Kharkivit – 134 nga 184, tha në janar zyrtarja më e lartë e arsimit të qytetit, Olha Demenko.

“Disa do të duhet të rindërtohen nga e para,” tha ajo.

Kurrikula e tyre përfshin një disiplinë të re të titulluar “Mbrojtja e Ukrainës” që përfshin mësime për ndihmën e shpejtë dhe aftësitë e mbijetesës.

Socializimi i fëmijëve ka një aspekt tjetër.

Pavarësisht se ishte djepi i nacionalizmit dhe letërsisë ukrainase dhe kryeqyteti i parë i Ukrainës sovjetike midis viteve 1919 dhe 1934, deri në vitet 1970, Kharkiv kishte kaluar pothuajse ekskluzivisht në rusisht.

Gjuha është ende e kudondodhur këtu dhe dëgjohet shpesh në dyqane, banka dhe spitale pavarësisht ligjit të vitit 2019 që kufizon përdorimin e saj në “sferën publike”.

Shkollat ​​shpesh dëshmohen të jenë vendi i vetëm ku fëmijët mund të studiojnë dhe praktikojnë gjuhën ukrainase.

«Unë jam një person i vjetër, vazhdoj të flas rusisht, por nipërit e mbesat e mia duhet të flasin ukrainisht», tha për Al Jazeera-n Anna Mikhalchuk, një punëtore fabrike 67-vjeçare në pension, ndërsa priste mbesën e saj të ulur në një stol brenda stacionit të metrosë.