Parisi që zgjohej pas mesnate – 10 fotografitë e Brassaï-t që zbulojnë botën e fshehtë të viteve ’30

– Kur Parisi fikte dritat e ditës, një tjetër qytet merrte jetë.

Ishte Parisi i kafeneve të vogla, rrugicave të errëta, bareve, sallave të vallëzimit, dashnorëve, artistëve, personazheve të rrugës dhe atyre që jetonin në skajet e shoqërisë. Një Paris më pak i njohur, më intim dhe më i guximshëm, që fotografi Brassaï e ndoqi natë pas nate në vitet ’30.

BBC Culture rikthen në vëmendje 10 nga fotografitë e tij më të fuqishme, imazhe që sot shihen si dëshmi të një bote që nuk ekziston më.

Brassaï, emri artistik i Gyula Halász, lindi në vitin 1899 në Brassó, në Transilvani, atëherë pjesë e Hungarisë. Ai mbërriti në Paris në vitin 1924 dhe shumë shpejt u tërhoq nga jeta e natës së kryeqytetit francez.

Nuk kërkonte vetëm Parisin romantik të kartolinave. Ai shkonte aty ku qyteti bëhej më i padukshëm: në lagjet e varfra, klubet, baret, shtëpitë publike dhe sallat ku mblidheshin komunitete që rrallë shfaqeshin në fotografitë e kohës.

Pikërisht kjo e bëri fotografinë e tij të veçantë. Brassaï nuk i shihte këta njerëz me gjykim moral dhe as thjesht si spektakël. Ai kërkonte të kapte atmosferën, vetminë, dëshirën, miqësinë dhe çastet e shkurtra që ndodhnin pasi qyteti binte në errësirë.

“Parisi që ëndërron, është Parisi i Brassaï-t”, thotë Anna Tellgren, kuratore e ekspozitës “Brassaï: The Secret Signs of Paris” në Moderna Museet në Stokholm.

Një qytet i ndërtuar nga drita dhe hijet

Një nga imazhet më të njohura është Kulla Eiffel e ndriçuar, fotografuar në vitin 1931. Në një kohë kur fotografia e natës kërkonte ekspozime të gjata dhe pajisje të rënda, Brassaï eksperimentonte me dritën dhe hijet për të krijuar një Paris pothuajse magjik.

Edhe shkallët e Montmartre-it, fotografuar rreth vitit 1937, nuk janë thjesht një pamje urbane. Në errësirën e tyre, qyteti duket sikur zbret drejt një bote tjetër.

Sipas Philippe Ribeyrolles, nipit të fotografit, nata për Brassaï-n ishte si një proces zhvillimi fotografik: thjeshtonte format, skaliste dritën dhe i kthente hapësirat urbane në një “teatër shfaqjesh”.

Dashuria në një kafene të vogël

Mes fotografive më të famshme është ajo e një çifti të dashuruar në një kafene të vogël në lagjen Italie, rreth vitit 1932.

Dy të rinjtë shikojnë njëri-tjetrin, ndërsa fytyrat e tyre pasqyrohen në pasqyrat pas tyre. Një moment i zakonshëm, por i kthyer nga Brassaï në një prej imazheve më të njohura të Parisit të natës.

Fotografia ishte e inskenuar, por fotografi kishte krijuar më parë një marrëdhënie besimi me njerëzit që fotografonte. Shpesh ai u tregonte fotografitë e tij dhe u jepte subjekteve kopje të imazheve.

Parisi që nuk shfaqej në kartolina

Në fotografitë e tjera shfaqen Fat Claude dhe e dashura e saj në lokalin Le Monocle, një nga hapësirat e njohura të jetës lesbike të Parisit të asaj kohe; “Bijou” në Bar de la Lune, personazh i botës së Montmartre-it; dhe skena intime në një shtëpi publike në Rue Quincampoix.

Brassaï fotografon gjithashtu bandën e Grand Albert-it, duke hyrë në territorin e botës kriminale dhe duke kërkuar besimin e personazheve që dëshironte të portretizonte.

Në një tjetër fotografi shfaqet Kiki de Montparnasse, një nga figurat e famshme të avangardës artistike parisiene, së bashku me miqtë e saj. Kiki ishte piktore, këngëtare dhe artiste kabareje, si dhe një nga ikonat e jetës artistike të Parisit.

Liria në sallën e vallëzimit

Një kapitull më vete përbëjnë fotografitë e Magic-City Dance Hall, ku zhvilloheshin ballo gjatë karnavaleve.

Aty burrat mund të visheshin si gra, në një përmbysje të përkohshme të roleve shoqërore dhe gjinore. Për të hyrë në këtë botë, Brassaï u prezantua përmes një figure të njohur të komunitetit dhe përdorte fjalëkalimin “Friend” – “Mik”.

Por kjo liri nuk do të zgjaste. Në vitin 1934, një prej këtyre ballove u ndalua pas presionit të grupeve të së djathtës ekstreme.

Një Paris që nuk ekziston më

Brassaï botoi një pjesë të fotografive të tij në librin “Paris de Nuit” – “Parisi i natës”, në vitin 1933, duke fituar menjëherë famë.

Fotografitë më intime, megjithatë, u përballën me censurën e pasluftës dhe do të publikoheshin shumë vite më vonë, në vitin 1976, në librin “Le Paris Secret des Années 30” – “Parisi sekret i viteve ’30”. Të dyja veprat sot ofrojnë një dritare drejt një bote të humbur.

Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse fotografitë e Brassaï-t vazhdojnë të duken kaq të gjalla.

Ai nuk po përpiqej domosdoshmërisht të ruante një epokë. Ai ishte i magjepsur nga njerëzit që kalonin pranë tij, nga çastet e shkurtra dhe nga atmosferat që ndryshonin nga një natë në tjetrën.

Por pa e ditur, ai ruajti pikërisht atë që koha do ta zhdukte: një Paris që jetonte në hije dhe që sot ekziston vetëm në fotografi.