Përballueshmëria e jetesës

Nga Eduard Zaloshnja

Qysh pas tronditjes ekonomike që shkaktoi pandemia Covid-19, dhe duke vijuar me krizat e tjera botërore, fjala angleze affordability (që përmbledh aftësinë financiare të familjeve për të paguar ushqime, shërbime e strehim, pa mbetur pa para për nevoja të tjera bazike) ka qenë në qendër të debateve politike dhe ekonomike në shumë vende. Në shqip, kjo fjalë mund të përmblidhet me togëfjalëshin “përballueshmëria e jetesës”.

Vitet e fundit, edhe qeveria shqiptare, si shumë të tjera të botës, është munduar ta adresojë problemin e përballueshmërisë së jetesës. Kështu, pagat në Shqipëri janë rritur mesatarisht 51.6% nga 1 janari 2021, ndërsa pensionet 24.7%. Nga ana tjetër, çmimi i shportës mesatare të konsumit është rritur 22.5% gjatë së njëjtës periudhë.

Sidoqoftë, mosha dhe shtresa të ndryshme të popullsisë kanë probleme të ndryshme.

Kështu, pensionistëve ka shumë vite që u është dhënë shpërblim ekstra, për t’i ndihmuar me shpenzimet e festave të fundvitit.  Ndërsa vitet e fundit u është dhënë shpërblim ekstra edhe në mes të vitit. Sidoqoftë shumica e tyre kanë nevojë për një rritje progressive të pensioneve, ku shtetasit me pensione më të ulta të kenë rritje më të madhe të tyre. Në këtë mënyrë, ushqimet dhe ilaçet, për të cilat shpenzojnë pjesën dërrmuese të buxhetit modest familjar, mund të bëhen më të përballueshme.

Të rinjtë që duan të hapin biznese të reja (start-ups quhen në anglisht) kanë nevojë për mbështetje financiare, dhe qeveria ka dhënë deri më sot 16.5 milionë euro grante falas për ta. Ndërkohë, parashikohen edhe 18 milionë euro të tjera deri më 2029.

Bizneset e vogla, ku mbizotëron brezi i mesëm moshor, kanë nevojë për kredi të buta. Dhe qeveria u ka premtuar garanci sovrane deri në 1 miliard euro, për kredira deri 2 milionë euro me interes 2-3%.

Çiftet e reja në qendrat e mëdha urbane, në shumë raste, nuk e përballojnë dot blerjen e një apartamenti modest. Dhe qeveria po përgatit një program për t’i ndihmuar ata.

Qeveria po stimulon edhe arsimin profesional, në mënyrë që të rinjtë të mësojnë zanate dhe të punojnë këtu (ku tregu ka shumë nevojë për zanatçij).

Ndërkohë, bujqësia, me të cilën mbahet 1/3 e popullsisë, parashikohet të mbështetet me rreth 900 milionë euro deri më 2029, duke përfshirë edhe financimet e huaja.

Se sa efekt do të kenë këto përpjekje të qevrisë, mbetet të shihet në vitet në vijim.