Skulpturat që rrallë udhëtojnë të Brancusi-t mbërrijnë te MoMA: retrospektiva e parë e madhe që nga 1995, me studion e Parisit në qendër

Muzeu i Artit Modern (MoMA) në Nju Jork hap më 25 tetor ekspozitën «Brancusi: The Artist and His Studio», retrospektivën e parë të madhe muzeale kushtuar Constantin Brancusi-t që nga viti 1995, siç njofton Galerie Magazine. Ekspozita zë të gjithë katin e gjashtë të muzeut dhe mbledh 210 objekte, mes tyre skulptura që huazohen shumë rrallë dhe që zakonisht nuk dalin nga Parisi.

Shfaqja bëhet e mundur nga një rrethanë e pazakontë: Atelier Brancusi, studioja e rikrijuar e artistit pranë Centre Pompidou në Paris, është e mbyllur ndërsa qendra rinovohet. Brancusi (1876–1957) ia la trashëgim gjithë përmbajtjen e studios së tij në Impasse Ronsin — ku punoi e jetoi për më shumë se dyzet vjet — shtetit francez, me kushtin që ajo të rindërtohej e plotë; pikërisht nga ai koleksion mbërrijnë në Nju Jork huazimet e rralla, në dialog me veprat e Brancusi-t që zotëron vetë MoMA.

Në qendër të ekspozitës kuratorët kanë vendosur atë që e quajnë «studioja fantazmë»: një evokim i gjurmës së studios së tij me pëlhurë të tejdukshme dhe dysheme me ngjyrë, me projeksione filmike të studios, copa allçie që artisti i përdorte si studime, si dhe stola e mobilie të gdhendura me dorë prej tij. Krahas skulpturave ekspozohen edhe veglat e punës dhe fotografitë e realizuara nga vetë Brancusi, i cili rrallë lejonte të tjerët ta fotografonin veprën e tij dhe e konsideronte bazamentin pjesë të gjallë të skulpturës.

I lindur në Rumani dhe i vendosur në Paris në 1904, Brancusi punoi vetëm një muaj për Auguste Rodin-in përpara se të niste rrugën e vet radikale, duke e reduktuar formën në thelbin e saj — si te «Bird in Space» (1928) apo «The Kiss» (1912). Sa e vështirë ishte për kohën gjuha e tij, e tregon edhe anekdota e njohur e viteve ’20, kur doganierët amerikanë e klasifikuan një vepër të tij si «objekt prodhimi» dhe jo si art, vendim që u rrëzua vetëm pas proceseve gjyqësore.

«Brancusi ishte kaq përpara kohës së tij me gjuhën artistike, e cila shikonte përtej sipërfaqes së gjërave», thotë kuratorja Anne Umland, e cila e organizon ekspozitën së bashku me Mia Matthias. Shfaqja, e realizuar në bashkëpunim me Centre Pompidou, qëndron e hapur deri më 27 shkurt 2027; anëtarët e muzeut e shohin në parapremierë nga 22 deri më 24 tetor.