Politico: BE-ja po përgatitet në heshtje për një skenar sulmi hibrid me viktima

Kryeqytetet evropiane po përgatiten në heshtje për skenarin e një sulmi të madh hibrid që mund të rezultojë në vdekjen e disa qytetarëve – një eventualitet që duket gjithnjë e më i mundshëm, sipas pesë diplomatëve dhe zyrtarëve të BE-së të cituar nga Politico.

Megjithatë, siç thekson raporti, proceset përgatitore nxjerrin në pah edhe mosmarrëveshjet brenda bllokut mbi fushëveprimin e rolit që Bashkimi Evropian do të thirret të luajë në çështjet e sigurisë, si dhe nëse përgjegjësitë e reja “ndikojnë” mbi ato të NATO-s.

“Diskutimet rreth një skenari sulmi makthi kanë ndodhur javët e fundit midis ambasadorëve të BE-së nga të 27 vendet, të cilët u mblodhën në një “format të kufizuar”, që do të thotë pa telefona ose asistentë”, vëren Politico , duke shtuar se, sipas diplomatëve dhe zyrtarëve që folën në kushte anonimiteti, procedurat u intensifikuan pasi një dron i mbushur me eksplozivë u pa në aeroportin e Leipzigut gushtin e kaluar.

“Leipzig” dha alarmin

Për incidentin e Leipzigut, Berlini “tregoi” Moskën. Që nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022, BE pretendon se Rusia ka intensifikuar një fushatë sulmesh kibernetike, sabotimi dhe operacionesh të tjera të fshehta në të gjithë Unionin.

Dhe ndërsa qeveritë evropiane kanë diskutuar skenarë të tillë për vite me radhë, duke ndërtuar një “kuti mjetesh hibride” për t’iu kundërvënë sulmeve kibernetike, sabotimit dhe ndërhyrjeve të jashtme, ato kohët e fundit janë përqendruar në rrezikun e sulmeve më serioze me viktima në shkallë të gjerë. Sipas dy diplomatëve, një takim i ambasadorëve të BE-së të mërkurën e kaluar u përqendrua posaçërisht në shembuj të tillë.

“Demokracitë evropiane përballen me një numër gjithnjë e në rritje kërcënimesh”, tha për Politico Komisioneri Evropian i Drejtësisë, Michael McGrath. “Ne po forcojmë aftësinë tonë për të parashikuar dhe zbuluar kërcënimet, për të përmirësuar paralajmërimin e hershëm dhe për të siguruar që Evropa të mund të përgjigjet shpejt dhe në mënyrë kolektive kur rezistenca e saj demokratike vihet në provë.”

Siç raportoi një zyrtar i BE-së, diskutimet midis diplomatëve dhe ministrave të BE-së janë përqendruar në dërgimin e ekipeve të emergjencës, lirimin e fondeve evropiane për të ndihmuar shtetin e prekur, si dhe në mënyrën se si komunikojnë dhe koordinohen udhëheqësit e institucioneve të BE-së.

«Duhet të jemi të përgatitur për diçka serioze», tha një diplomat i lartë evropian. «Fatkeqësisht, ngjarjet në Leipzig na kanë treguar se një incident shumë serioz, diçka që do të shkaktojë shumë viktima, nuk është i pamundur të ndodhë».

“Duke pasur parasysh fushëveprimin dhe shkallën e veprimit rus, është e pashmangshme që herët a vonë do të ketë viktima. Është fat i pastër që nuk ka pasur ende asnjë”, shtoi një zyrtar i dytë.

“Situatë e ngatërruar”

Bashkimi Evropian është i prekur pothuajse çdo ditë nga raportet për sulme të dyshuara “hibride”: Të martën, disa marinarë u raportuan të zhdukur pasi anija e tyre u fundos nga dronë në Detin e Zi. Disa ditë më parë, qeveria polake e përshkroi zjarrin në një stacion lidhjeje tokësore Starlink si “sabotim”. Shkeljet e hapësirës ajrore evropiane janë rutinë, ashtu si edhe vendosja e pajisjeve ndezëse në qendrat e transportit tregtar në të gjithë BE-në dhe Mbretërinë e Bashkuar.

“Është absolutisht e qartë se kur Rusia përdor mjete gjithnjë e më vdekjeprurëse për të testuar gatishmërinë dhe vullnetin tonë për të ndërmarrë kundërmasa, në një moment do të ketë viktima”, tha Teija Tillikainen, drejtoreshë e Qendrës Evropiane të Ekselencës për Kundërshtimin e Kërcënimeve Hibride. “Në një moment, me qëllim ose pa qëllim, kjo do të ndodhë.”

Rreziku i përshkallëzimit

Njerëzit që folën me Politico shprehën frikën e një përshkallëzimi potencialisht të rrezikshëm në rast të një përplasjeje vdekjeprurëse.

“Kemi shumë frikë se në një moment të caktuar jeta e një aleati do të humbasë”, tha një diplomat i NATO-s, një fakt që do të “maksimizojë” presionin mbi të dy institucionet (BE-në dhe NATO-n) për të ndërmarrë veprime.

Megjithatë, diskutimet në nivel të BE-së po marrin kritika nga disa kryeqytete, të cilat argumentojnë se Bashkimi po tejkalon rolin e tij të sigurisë dhe potencialisht po mbivendos përgjegjësitë themelore të NATO-s.

«Ekziston rreziku i krijimit të shumë konfuzionit midis vendimmarrësve në të gjitha nivelet », paralajmëron Oana Lungescu, një studiuese në RUSI dhe ish-zëdhënëse e NATO-s. «Nëse ka konfuzion ose mbivendosje, ekziston rreziku i ngadalësimit të procesit të vendimmarrjes , gjë që ka pasoja, pasi koha është gjithmonë një faktor kritik».

Një problem tjetër i cituar nga burimet e Politico-s është se sa të sigurta janë komunikimet brenda BE-së dhe sa i madh është rreziku i rrjedhjeve të informacionit të ndjeshëm të shkëmbyer gjatë takimeve kritike të sigurisë.

Raportet se ish-ministri i jashtëm i Hungarisë ndau përmbajtjen e bisedimeve në nivel udhëheqësish me homologun e tij rus i intensifikuan këto shqetësime, duke bërë që kryeqytetet të kufizonin informacionin vërtet të ndjeshëm brenda NATO-s.

“Qeveria ime është shumë e kujdesshme në lidhje me ndarjen e informacionit të ndjeshëm në Coreper (organi kryesor përgatitor i Këshillit të BE-së) apo edhe në dhomën e udhëheqësve”, tha një diplomat nga një shtet i krahut lindor. “Ai ose përfundon në media ose shkon direkt në Moskë.”

Protokollet mbivendosëse

E gjithë kjo ndërkohë që Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, kërkon të forcojë kredencialet evropiane në sektorin e sigurisë.

Në fjalimin e saj të fundit mbi “Gjendjen e Bashkimit Evropian” në Strasburg, ish-ministrja e mbrojtjes e Gjermanisë propozoi një “protokoll sigurie emergjente” për të ndihmuar shtetet anëtare të BE-së të koordinohen pikërisht në llojin e skenarit që po diskutohet. Protokolli, së bashku me propozimin e von der Leyen për të krijuar një “Këshill Evropian të Sigurisë”, pritet të përfshihet në një “Strategji Evropiane të Sigurisë” historike që do të publikohet në fillim të nëntorit, sipas dy diplomatëve.

Megjithatë, disa nga burimet e Politico shprehën rezerva të forta, duke argumentuar se zbatimi i këtij qëllimi do të zgjaste muaj dhe mund të çonte në dyfishimin e funksioneve dhe përgjegjësive që ekzistojnë tashmë brenda BE-së.

Në vend që të krijojë korniza të reja që shtojnë kompleksitetin, një diplomat i lartë kombëtar tha se BE-ja duhet të përqendrohet në mjetet e menaxhimit të krizave që tashmë i ka.

“Jemi shumë të hutuar në lidhje me protokollin e emergjencës së sigurisë”, tha një diplomat. “Ne tashmë kemi mekanizma në vend. Në rast krize, ne kemi Politikën e Integruar për Reagimin ndaj Krizave (IPCR), e cila ka funksionuar shumë mirë gjatë pandemisë dhe krizave të tjera.”

IPCR, i krijuar sipas Traktatit të Lisbonës, i lejon mbajtësit të presidencës së rradhës së BE-së, me kërkesë të një vendi të prekur, të thërrasë takime të jashtëzakonshme me pjesëmarrjen e ekspertëve nga NATO, OKB-ja ose organizata të tjera ndërkombëtare.

Në rast të një sulmi serioz hibrid, përgjegjësia për të vendosur mbi mënyrën më të mirë për t’iu përgjigjur mbetet vendit të prekur. Franca aktivizoi Nenin 42.7 të BE-së pas sulmeve në Bataclan në vitin 2015, i cili është i vetmi rast në të cilin është zbatuar klauzola e ndihmës së ndërsjellë.

Për të shmangur konfuzionin se kush merr përsipër çfarë gjatë një incidenti me viktima masive, Lungescu tha se të dyja palët duhet të ndajnë detyrat: NATO të merret me ndarjen e informacionit dhe parandalimin ushtarak, ndërsa BE-ja përqendrohet në reagimin civil.