Pse Kroacia kundërshton një marrëveshje kulturore Serbi-Maqedoni?

Me integrimin e Ballkanit Perëndimor në NATO dhe afrimin me Bashkimin Evropian, megjithëse të dhimbshme, vendet e ish-Jugosllavisë duket se po demonstrojnë tejkalimin e paragjykimeve dhe armiqësisë së njohur që nga vitet 1990. Shenjë është nisja e  një bashkëpunimi në histori, kulturë, etimologji dhe linguistike, e pamendueshme deri para 20 vitesh.

Serbia dhe Republika e Maqedonisë së Veriut kanë nënshkruar një marrëveshje për promovimin e përbashkët të gjuhëve të tyre dhe po punojnë së bashku për dixhitalizimin në Arkivin Jugosllav. Beogradi dhe Shkupi kanë shkuar më tej dhe kanë filluar testimin e ADN-së të gjinive në të dy anët e kufirit.

“Është pikërisht në shembullin e trashëgimisë së dyfishtë, të së kaluarës së përbashkët gjuhësore dhe qëndrimeve ndaj trashëgimisë letrare, vlerat evropiane dhe perspektivat e marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë njihen më së miri”.

Jo, ky nuk është një citim nga Parlamenti Evropian apo ndonjë organizatë ndërkombëtare joqeveritare, ky është qëndrimi i Ministrisë së Kulturës së Serbisë.

Por a është vërtet situata kaq optimiste?

Vlen të pyesim pse Serbia bën kërkime për origjinën gjenetike pranë kufijve me Bullgarinë dhe Maqedoninë e Veriut (ku bullgarët kanë jetuar historikisht) dhe jo, për shembull, në Sumadija dhe Pomoravlje, ku, duke pasur parasysh zhvillimin e saj historik dhe karakteristikat etnografike, do të kishte shumë më e lehtë për të gjurmuar origjinën e popullsisë?

Deklarata e cituar e Ministrisë së Kulturës serbe është në fakt një përpjekje për të kundërshtuar reagimin e ashpër të Kroacisë ndaj miratimit të Ligjit për Trashëgimi Kulturore (fundi i vitit 2021) me të cilin parlamenti në Beograd e shpalli letërsinë e Dubrovnikut “të përbashkët”, pra serbe.

Pas “dixhitalizimit” të historisë dhe gjuhësisë duket diçka tjetër, shumë e rrezikshme.

Ashtu si fotografia, data dhe vendi i lindjes, ngjyra e syve dhe emri përcaktojnë identitetin formal të njerëzve, gjuha, historia, kultura dhe vlerat formojnë identitetin e një kombi. Krijimi i dokumenteve personale false, profileve false në rrjetet sociale dhe në bankingun elektronik etj., quhet vjedhje identiteti. Kjo vepër dënohet me ligj në Evropë dhe më gjerë, pasi vjedhja e identitetit lejon vjedhjen e pasurisë së viktimës dhe ndonjëherë vjedhjen e trashëgimisë. Dhe në sferën dixhitale, është shumë e thjeshtë.

Kështu është me kombet. Përvetësimi i kulturës, historisë, gjuhës së fqinjit, në fakt është vjedhje e identitetit të tij kombëtar. Frika nga një vjedhje e tillë shpjegon reagimin e ashpër të Kroacisë, e cila kërcënoi të bllokonte bisedimet e anëtarësimit të Serbisë në BE. Ndoshta në mënyrë të ngjashme mund të shpjegohet edhe këmbëngulja e Sofjes për të mos i dhënë dritën jeshile Shkupit për negociata për anëtarësim në Bashkimin Evropian derisa të zgjidhen çështjet e diskutueshme historike.

Sigurisht, ka zgjidhje. Mbretëria e Bashkuar dhe Bullgaria, për shembull, i kanë kthyer me ngurrim Greqisë dokumente dhe artefakte që i konsiderojnë të blera ligjërisht, por që janë eksportuar nga Greqia pa dijeninë ose kundër vullnetit të popullit dhe qeverisë greke.

A janë gati Serbia dhe Maqedonia e Veriut të bëjnë të njëjtën gjë? Sepse kur shkenca përdoret për qëllime të papastra dhe imorale – rezultati është Frankenstein.

Bashkimi Evropian nuk duhet ta lejojë këtë, e lëre më ta financojë atë.