Shqipëria nis ndërtimin e katër hidrocentraleve në Cijevna pranë kufirit me Malin e Zi, pa e njoftuar Podgoricën

Shqipëria ka nisur së fundmi ndërtimin e hidrocentraleve të vogla në rrjedhën e sipërme të lumit Cijevna, i njohur në Shqipëri si lumi i Cemit, pak kilometra sipër kufirit me Malin e Zi, pa e njoftuar paraprakisht palën malazeze, siç njofton RTCG-ja. Sipas raportimit të televizionit publik malazez, megjithëse si nënshkruese e protokolleve ndërkombëtare Shqipëria ishte e detyruar ta informonte Malin e Zi dhe të konsultohej me të përpara ndërtimit të objekteve energjetike në lumin ndërkufitar, ajo nuk e ka bërë këtë as këtë herë.

Në fshatin Vukël, brenda Parkut Kombëtar Alpet Shqiptare, po ndërtohen katër hidrocentrale: themeli i të parit është gati për hedhjen e betonit, ndërsa në rrjedhën e poshtme parashikohet një kaskadë me katër objekte të tjera, pra tetë gjithsej. Banorët thonë se makineria e rëndë mbërriti pa dijeninë e publikut. Niko Gjelaj, i kthyer në fshat pas gati 15 vjetësh në Nju Jork, thotë se përballë banorëve qëndrojnë biznesmenë dhe zyrtarë që u japin lejet “për të na marrë ujin, peshkun dhe gjithë pasurinë natyrore”.

Fituesja e çmimit Goldman për mjedisin, i njohur si “Nobeli i Gjelbër”, Besjana Guri, e quan çështjen dhunë juridike ndaj njerëzve dhe natyrës dhe bën të ditur se më 19 tetor është nisur një proces gjyqësor kundër projektit: “Kjo do të shkaktojë pasoja të mëdha në lumë edhe te ju; duhet të interesoheni më shumë për ato pasoja”, citon RTCG-ja qëndrimin e saj. Biologu Olsi Nika thekson se Shqipëria po i shpërfill rregullat ndërkombëtare që vetë i ka nënshkruar, ndërsa biologu Zlatko Buliq kërkon që, përveç organizatave joqeveritare, në çështje të përfshihen maksimalisht edhe institucionet shtetërore.

Ministria malazeze e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Ekonomisë së Ujërave thotë se komunikimi me kolegët shqiptarë vazhdon që nga viti 2019, përmes trupave të përbashkëta ndërshtetërore dhe me ndërmjetësimin e Sekretariatit të Konventës ESPOO, dhe se ndikimet ndërkufitare të projekteve do të ndiqen mbi bazën e të dhënave dhe analizave profesionale. Nga ana tjetër, UNECE-ja, që mbikëqyr zbatimin e Konventës ESPOO, bën të ditur se Komiteti i Zbatimit i përgatiti gjetjet dhe rekomandimet mbi detyrimet e Shqipërisë për hidrocentralet e Cijevnës qysh në maj 2023 dhe se që atëherë nuk ka marrë asnjë parashtresë apo ankesë të re nga Mali i Zi.

Lumi Cijevna buron në Alpet Shqiptare dhe rrjedh drejt Malit të Zi, ku kalon nëpër komunën e Tuzit përpara se të bashkohet me Moraçën. Debati për hidrocentralet në anën shqiptare të lumit është ndjekur edhe më parë nga institucionet dhe publiku malazez, por nisja e punimeve në terren dhe padia e re e çojnë çështjen në një fazë tjetër, me pasoja që mund të ndihen në të dy anët e kufirit.