Si do të duket lustracioni sipas planit të Listës Studentore në Serbi dhe kë do të përfshijë

Lista Studentore prezantoi dje planin e saj me 11 pika për Serbinë, ku pika e dytë mban titullin „Ligji për origjinën dhe konfiskimin e pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme dhe lustracioni i funksionarëve publikë“. Sipas planit, ajo parashikon forcimin dhe pajisjen me personel të Administratës Tatimore për kontrollin e papërshpërdorur të pasurisë së funksionarëve publikë dhe kthimin e parave publike të vjedhura në buxhet, si dhe rishqyrtimin e veprimeve të funksionarëve publikë dhe përgjegjësinë e çdo individi që ka keqpërdorur pozitën, është zhytur në korrupsion apo ka shkelur të drejtat e njeriut, Kushtetutën dhe ligjet.

Avokati Nikola Lakić kujton për Danas-in se Serbia pas vitit 2000 kishte një ligj të ngjashëm. „Shumica parlamentare në vitin 2003 miratoi Ligjin për lustracionin me afat vlefshmërie 10 vjet. Megjithatë, ai ligj nuk u zbatua kurrë. Qëllimi i atij ligji, si i çdo lustracioni, është të shkëputet nga e kaluara. Por kjo nuk ndodhi para 25 vjetësh dhe gjithçka që po ndodh sot është pasojë e moszbatimit të atij ligji“, shpjegon Lakić. Sipas tij, një ligj i ri duhet të përfshijë të gjitha grupet që duhen lustruar që Serbia të arrijë prosperitet demokratik të plotë — të gjitha personat fizikë dhe juridikë nën kontrollin e regjimit kriminal të Aleksandar Vučić-it duhet të përgjigjen sipas Kodit Penal dhe pasuria e fituar në mënyrë të paligjshme t’u konfiskohet. Ai shton se është „shumë më shëruese që kriminelët të jenë në burg dhe pasuria të konfiskohet, sesa thjesht të lustrohen“ — dhe se standardet e lustracionit i plotësojnë shumë fytyra të tabloidit Informer dhe mediave të tjera të ngjashme nën kontrollin e Vučić-it.

Sarah El Sarag, avokate dhe kandidate e Listës Studentore, thotë për Danas-in se sistemi që studentët planifikojnë do të konceptohet si përgjegjësi e rreptë individuale institucionale dhe penale, jo si spastrim politik apo kolektiv. „Synimi do të jetë ndjekja penale e individëve konkretë bazuar në vepra të provuara, me eliminimin e plotë të pushimeve masive nga puna apo diskualifikimit automatik të organeve të tëra. Do të krijohet Gjykata për Korrupsion të Lartë dhe Prokuroria Publike për Korrupsion të Lartë si organe të përhershme, të veçanta, me juridiksion në gjithë territorin e shtetit“, thekson ajo. Duke pasur parasysh gjendjen e drejtësisë, çështjet do t’i trajtojnë gjyqtarë të specializuar për hetime financiare dhe rrjedha të fshehta parash — të gjitha gjykimet për korrupsion të lartë dhe krim të organizuar do të transmetohen drejtpërdrejt për transparencë.

Sipas El Sarag, lustracioni do të përfshijë kreun shtetëror dhe politik — presidentin e shtetit, deputetët, anëtarët e qeverisë, sekretarët e shtetit dhe drejtuesit e organeve republikane; prokurorinë dhe gjyqësorin — bartësit e funksioneve më të larta gjyqësore (gjyqtarët e gjykatave të larta, të apelit dhe të Gjykatës Supreme, drejtuesit e prokurorive) që do të pengojnë drejtësinë, keqpërdorin pozitën apo marrin pjesë në shkeljen e të drejtave të njeriut; policinë dhe sektorin e sigurisë — funksionarët e lartë të MPB-së (drejtori i policisë, kryetarët e drejtorive), drejtuesit e shërbimeve të sigurisë (BIA) dhe zyrtarët e autorizuar që do të tejkalojnë autorizimet, fshehin vepra penale apo përdorin forcë të paligjshme; sektorin publik — drejtorët dhe anëtarët e organeve drejtuese në ndërmarrjet publike me rëndësi të veçantë, si dhe çdo person tjetër që vendos i vetëm për fonde publike mbi pragun e përcaktuar me ligj.

Kompanitë private dhe pronarët e tyre do të përfshihen përmes mekanizmave të përcaktuar saktë penal-juridikë: juridiksioni i organeve të specializuara do të shtrihet drejtpërdrejt te bashkëkryerësit, ndërmjetësit, partnerët e biznesit dhe përfituesit e përfitimit të paligjshëm nga sektori privat kur të marrin pjesë në një sipërmarrje të përbashkët korruptive me funksionarët shtetërorë. Pronarët dhe personat përgjegjës do të përgjigjen për veprat penale të keqpërdorimit në prokurimet publike, pastrimit të parave, dhënies së ryshfetit dhe tregtisë së ndikimit. „Mekanizmi kyç do të jetë konfiskimi i pasurisë që rrjedh nga vepra penale dhe kthimi i parave të nxjerra në mënyrë të paligjshme në buxhet. Gjykata do të mund të shqiptojë edhe masën e sigurisë të ndalimit të ushtrimit të një veprimtarie të caktuar për personat përgjegjës. Kur bëhet fjalë për mbrojtjen e ekonomisë, për shkak të ndalimit të dënimit kolektiv, theksi nuk do të jetë te mbyllja e vetë ndërmarrjeve apo dënimi i punonjësve, por te përgjegjësia individuale e pronarëve dhe drejtorëve që do ta vënë burimin privat në shërbim të korrupsionit sistemik“, thotë El Sarag.

Burimi: Danas