Si mund të mbrojnë dronët me inteligjencë artificiale rrjetet nëndetare të Evropës

Deti nuk është më vetëm një rrugë transporti apo një burim ekonomik, por qendra e një gare strategjike të heshtur, por vendimtare. Sot, domeni nënujor është bërë një arenë kyçe e luftës hibride, ku siguria kombëtare lidhet gjithnjë e më shumë me mbrojtjen e infrastrukturës jetësore, por kryesisht të padukshme.

Jeta jonë e përditshme varet nga shtrati i detit: më shumë se 99% e të dhënave globale udhëtojnë përmes kabllove të telekomunikacionit nëndetëse, ndërsa siguria energjetike e kombeve varet nga tubacionet e gazit dhe ndërlidhësit e energjisë.

Ndërprerja e kësaj infrastrukture mund të ndalojë transaksionet bankare me vlerë miliarda euro dhe të ndërpresë furnizimin me energji të vendeve të tëra. Kjo është arsyeja pse mbrojtja nënujore është bërë një treg global që vlerësohet në rreth 50 miliardë euro në vit.

Çfarë po ndërtohet: ekosistemi dhe revolucioni i dronëve

Përgjigja e industrisë ndaj këtyre kërcënimeve nuk kufizohet më vetëm në ndërtimin e nëndetëseve tradicionale. Fokusi është zhvendosur në zhvillimin e sistemeve jo-konvencionale dhe teknologjisë me përdorim të dyfishtë, të projektuara për t’i shërbyer si sektorit civil, duke përfshirë mirëmbajtjen dhe shtrimin e kabllove me fibra optike dhe të energjisë, ashtu edhe ushtrisë.

Një nga kompanitë që operojnë në këtë treg është Fincantieri Underwater Hub, e kryesuar nga drejtori ekzekutiv Pierroberto Folgiero. Grupi po bashkon një ekosistem të integruar të kompanive vendase të përqendruara në teknologjitë nënujore. Qëllimi është i dyfishtë: të mbështetet tranzicioni dixhital me numrin e kabllove me fibra optike që pritet të dyfishohet gjatë dekadës së ardhshme, dhe të mbrohet infrastruktura kritike.

Si funksionon sistemi DEEP

Një nga projektet kryesore të grupit është sistemi DEEP, Ekosistemi Dinamik për Performancë të Përmirësuar, një zgjidhje për mbrojtjen e infrastrukturës kritike të ndërtuar rreth një zinxhiri teknologjik të integruar: Sistemi i Paralajmërimit të Hershëm: një barrierë e parë sensorësh e vendosur në shtratin e detit zbulon kërcënimet e mundshme duke monitoruar aktivitetin në kolonën e ujit përreth.

Inteligjenca Artificiale në bord: dronët lëvizin drejt kërcënimit dhe, nëpërmjet sensorëve dhe një algoritmi të Inteligjencës Artificiale, identifikojnë llojin e rrezikut në kohë reale, duke lejuar aktivizimin e menjëhershëm të masave për zbutjen e rrezikut.

Pse po ndërtohet: paqartësia e luftës hibride.

Blloqet gjeopolitike nuk përballen më vetëm në shesh. Format e reja të luftës shpesh mbështeten në sabotim ose forma të tjera të presionit për të synuar infrastrukturën kritike.

Incidentet e fundit, të tilla si përpjekja për sabotim të tankerit SeaJewel në brigjet e Savonës – e dyshuar si pjesë e flotës në hije të Rusisë, kanë përshpejtuar realizimin se portet tregtare dhe korridoret detare janë objektiva të ndjeshëm që kërkojnë mbrojtje.

Kjo mungesë e transparencës së kërcënimeve e bën monitorimin e vazhdueshëm të domosdoshëm. Shtetet dhe operatorët privatë nuk mund të reagojnë më thjesht pasi të ketë ndodhur dëmi, i cili mund të çojë në ndërprerje të mëdha dixhitale ose të energjisë. Në vend të kësaj, ata duhet të parashikojnë rreziqet duke integruar sistemet e monitorimit të shtratit të detit me dronë sipërfaqësorë që patrullojnë ujërat e brendshme dhe kanalet e aksesit në port.

Kufijtë e rinj të mbrojtjes: sensorë kuantikë dhe rrjete pa tel nënujore

Teknologjitë në zhvillim po i shtyjnë kufijtë e mbrojtjes nënujore në fusha që deri vonë i përkisnin fanta-shkencës.

Kabllot e internetit bëhen pajisje dëgjimi: një nga zhvillimet më inovative është DAS, Distributed Acoustic Sensing. Kjo teknikë bën të mundur matjen e variacioneve mikroskopike në tension brenda kabllove standarde me fibra optike të përdorura për trafikun në internet, duke i shndërruar kabllot transoqeanike në pajisje të mëdha dëgjimi nënujore të afta për të zbuluar nëndetëse ose zhytës në zona të gjera.

Magnetometra kuantikë: për të kapërcyer kufijtë e sonarit akustik në ujëra të mbushura me njerëz, studiuesit e mbrojtjes po i drejtohen fizikës kuantike. Magnetometra të rinj kuantikë të montuar në dronë mund të zbulojnë ndryshime shumë të vogla në fushën magnetike të Tokës të shkaktuara nga trupi i çelikut i një nëndetëseje dhjetëra kilometra larg.

Ndërveprimi dhe komunikimet pa tel nënujore: siç theksohet nga Qendra Kombëtare për Dimensionin Nënujor, sfida kryesore për vitet 2026 dhe 2027 është krijimi i standardeve të përbashkëta evropiane për të mundësuar komunikim pa tel në kohë reale midis dronëve sipërfaqësorë, sensorëve të shtratit të detit dhe dronëve nënujorë nga vende të ndryshme, duke e shndërruar mbrojtjen në një rrjet të përbashkët ndërgjegjësimi detar të lidhur me NATO-n.

Drejt shkëputjes dixhitale?

Rreziku gjeopolitik po shtyn gjithashtu drejt skenarëve në të cilët infrastruktura bëhet më e fragmentuar. Ndërsa vendet perëndimore po forcojnë kabllot në Mesdhe dhe Atlantik, Kina po promovon korridore alternative të infrastrukturës dixhitale në Azi dhe Afrikë.

E ardhmja e fushës nënujore mund të mos jetë vetëm ushtarake. Ajo mund të shohë gjithashtu shfaqjen e dy ekosistemeve dixhitale të ndara, të ndara gjeografikisht përgjatë dyshemesë së oqeanit dhe të mbrojtura nga një mori dronësh të gatshëm për të mbrojtur kufijtë e padukshëm të hapësirës kibernetike nënujore.