Vijesti: Paketa “Euro model” mund ta çojë deficitin drejt 1 miliardë eurosh — pa analizë fiskale, pa mbështetjen e ministrit të Financave

Ndryshimet e setit të ligjeve ekonomike për zbatimin e programit qeveritar “Euro model” mund të krijojnë një gropë të re vjetore në buxhet prej 650 deri në 700 milionë eurosh. Krahasuar me deficitin aktual prej rreth 300 milionë eurosh, mungesa e mundshme arrin afër një miliard euro — para që qeveria do të duhej t’i gjente nga burime të tjera: rritja e taksave, zhvendosja e parave nga komunat në arkën shtetërore, mbledhja më e mirë e të ardhurave apo huamarrje.

Thelbi i modelit, propozues i të cilit është kryeministri Milojko Spajić, parashikon rritjen e pagës minimale nga Viti i Ri: 1.000 euro për vendet e punës me arsim fillor dhe të ulët, 1.250 euro për arsim të mesëm dhe 1.400 euro për arsim të lartë. Po ashtu, pensionet do të harmonizohen katër herë në vit duke nisur nga 2027, në mënyrë që të ndjekin plotësisht rritjen e pagave.

Seti prej gjashtë ligjesh — për financimin e vetëqeverisjes lokale, tatimin mbi fitimin, kontributet për sigurimin e detyrueshëm shoqëror, tatimin mbi të ardhurat personale, sigurimin pensional e invalidor, si dhe ndryshimet në Ligjin e Punës — u miratua nga qeveria elektronikisht të enjten, PA mbështetjen e ministrit të Financave Novica Vukoviq, resori i të cilit nuk kishte marrë pjesë në përgatitjen e këtyre propozimeve. Në dokumentacionin e publikuar pas mbledhjes mungon formulari RIA (raporti i analizës së vlerësimit të ndikimit të rregulloreve) dhe mungon mendimi i Ministrisë së Financave.

Për asnjë propozim ligji nuk ka analizë të ndikimit fiskal, asnjë nuk ishte në debat publik dhe partnerët socialë — sindikatat dhe punëdhënësit — nuk ishin informuar. Sipas llogaritjeve të Vijesti-t, me heqjen e kontributeve për sigurimin pensional dhe sigurimin e papunësisë, shteti humb 430 milionë euro të ardhura, ndërsa kostot për pagat, pensionet dhe socialen rriten me rreth 310 milionë euro; kursimi i vetëm vjen nga kontributet e hequra që shteti paguante për punonjësit e tij, rreth 70 milionë euro. Rritja e mundshme neto e deficitit: rreth 670 milionë euro, krahasuar me deficitin e rregullt të parashikuar për këtë vit prej 280 milionë.

Reagimet ishin të forta. Ministria e Financave nuk iu përgjigj pyetjeve të Vijesti-t pse Vukoviq nuk votoi propozimet, nëse ishte konsultuar dhe nëse pritet dorëheqja e tij. Sindikatat e Lira (USS) nuk komentuan para takimit të grupit të punës të hënën; Unioni i Punëdhënësve (UPCG) paralajmëroi se njoftimi shkaktoi shqetësim të madh në ekonomi dhe kërkon takim urgjent me kryeministrin; Dhoma Ekonomike (PKCG) konfirmoi se nuk u konsultua aspak dhe paralajmëroi se rritja e pagave pa rritje produktiviteti rrit kostot e biznesit, nxit inflacionin dhe dëmton konkurrueshmërinë. Profesorja e Fakultetit Ekonomik, Maja Baćović, tha se rritja e pagës minimale me mbi 60%, kur prodhimi rritet rreth 3% dhe produktiviteti stagneon, nuk ka mbështetje në teorinë ekonomike, dhe pyeti hapur: “kush do ta paguajë gjithë këtë?” NVO Instituti alternativa kërkoi zyrtarisht akses në analizat RIA dhe raportet e debatit publik, duke theksuar se këto ndryshime nuk ishin parashikuar as në Programin e Punës së Qeverisë për 2026 dhe as në Strategjinë Fiskale.

Qeveria shpreson ta mbulojë hendekun përmes normës më të lartë të tatimit mbi fitimin — hiqet norma mesatare prej 12% për shumat nga 100 mijë deri në 1.5 milionë euro, të cilat do të tatohen me 15% — dhe përmes ndryshimeve në ligjin e financimit të vetëqeverisjes lokale, ku shteti do të mbajë më shumë para për vete dhe do t’u kalojë më pak komunave: komunat e zhvilluara bregdetare dhe të rajonit qendror zbresin nga 40% në 30% të tatimit mbi të ardhurat; komunat e veriut, Tuzi dhe Zeta nga 89% në 66%. Ministrat Nik Gjelošaj, Maraš Dukaj dhe Ernad Suljević shprehën mendim të veçantë kundër këtyre ndryshimeve.

Burimi: Vijesti