BE vendos kufij për rrjetet sociale: Kush rrezikon të mbetet jashtë?

“Fëmijët meritojnë një internet më të sigurt”, tha presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, më 17 shtator, teksa prezantoi Aktin e BE-së për Fëmijët (EU Kids Act).

Propozimi parashikon kufizime për përdorimin e rrjeteve sociale, ndalon për të miturit nën 18 vjeç disa praktika të dizajnuara për të krijuar varësi, si lëvizja pa fund në përmbajtje (infinite scroll), dhe kërkon verifikimin e moshës përmes një sistemi që respekton privatësinë.

Në vend që përdoruesit të paraqesin dokumente si certifikata lindjeje, platformat do të marrin vetëm një konfirmim “po/jo” nëse personi plotëson moshën e kërkuar.

Zëvendëspresidentja ekzekutive e Komisionit Evropian, Henna Virkkunen, e përshkroi këtë si një shtyrje të aksesit, jo si ndalim.

Fëmijët do të njiheshin gradualisht me platformat me rrezik më të lartë në moshat 13, 15 dhe 18 vjeç, në vend që të përjashtoheshin plotësisht prej tyre.

Por kjo mënyrë paraqitjeje ka shqetësuar organizatat për të drejtat digjitale, shkruan euronews.

“Propozimi paraqitet sikur problemi të jetë mosha”, thotë Simeon de Brouwer, këshilltar politik në European Digital Rights (EDRi), një rrjet organizatash të të drejtave digjitale në Evropë.

Sipas tij, shtyrja e aksesit nuk i trajton shkaqet kryesore të dëmit.

Problemi, argumenton ai, lidhet me modelin e biznesit të platformave, dizajnin që nxit varësinë dhe praktikat manipuluese me të cilat të rinjtë do të përballen sapo të arrijnë kufijtë e përcaktuar të moshës.

Mosha si tregues i vetëm i cenueshmërisë

Kundërshtimi kryesor i De Brouwer është se Akti e trajton moshën si faktorin kryesor të cenueshmërisë që duhet marrë parasysh.

“Faktori i vetëm i cenueshmërisë që merret në konsideratë është mosha e re. Por ka edhe shumë faktorë të tjerë”, thotë ai.

Sipas tij, EDRi përpiqet të përfaqësojë edhe grupet e margjinalizuara, zërat e të cilave nuk dëgjohen gjithmonë në Bruksel.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme në rastin e verifikimit të moshës.

Edhe pse synimi është mbrojtja e fëmijëve, në praktikë mekanizmi mund të kërkojë që të gjithë përdoruesit të provojnë moshën e tyre.

“Nëse vërtet duhet të dimë kush është i mitur për ta mbrojtur më mirë, atëherë duhet të dimë moshën e të gjithëve”, argumenton De Brouwer.

Sipas tij, kjo mund t’i kthejë telefonat inteligjentë dhe dokumentet e identitetit në parakushte për aksesin në hapësirat online dhe për ushtrimin e të drejtave themelore.

Në këtë kategori mund të përfshihen persona pa dokumente shtetërore identiteti, persona pa shtetësi, migrantë që ende nuk janë integruar plotësisht në sistemet kombëtare, si dhe njerëz që me zgjedhje nuk përdorin telefon.

Kush mund të mbetet i përjashtuar?

Kufizimet mund të prekin edhe disa prej të rinjve që Akti synon të mbrojë, veçanërisht ata që mbështeten te interneti për të krijuar marrëdhënie shoqërore.

De Brouwer përmend të rinjtë me aftësi të kufizuara, të cilët mund të kenë më pak mundësi për ndërveprim fizik; të rinjtë që jetojnë në zona rurale dhe nuk kanë miq pranë; si dhe ata që nuk marrin mbështetjen e mjaftueshme nga prindërit.

Për këta persona, interneti mund të jetë një mënyrë për të gjetur njerëz me interesa, përvoja apo identitete të ngjashme.

“Numri i të rinjve që mund të humbasin mundësitë është shumë i madh”, argumenton ai.

Francesca Pisanu, zyrtare e lartë e politikave në Eurochild, një rrjet që fokusohet te të drejtat e fëmijëve, e mirëpret në parim synimin e Aktit, por pranon se çështja e aksesueshmërisë duhet shqyrtuar me kujdes.

Ajo thekson se rrjetet sociale dhe interneti në përgjithësi mund të jenë hapësira ku fëmijët dhe të rinjtë ndihen pjesë e shoqërisë.

Aty mund të gjejnë njerëz me identitete të ngjashme dhe të njihen me një diversitet më të madh.

Megjithatë, ajo paralajmëron se diskriminimi që ekziston në botën reale mund të shfaqet edhe online.

Prandaj, sipas saj, masat mbrojtëse dhe ato që promovojnë përfshirjen duhet të zbatohen njëkohësisht, në mënyrë që të mos bien në kundërshtim me njëra-tjetrën.

Pisanu përmend gjithashtu një studim të lidhur me Eurochild në Holandë, sipas të cilit fëmijët me aftësi të kufizuara ose me probleme të shëndetit mendor ishin ndër grupet që e mbështesnin një ndalim.

Kjo tregon se edhe grupet e margjinalizuara nuk kanë domosdoshmërisht të njëjtin qëndrim për këtë çështje.

Përplasja me ligje dhe iniciativa të tjera

Për De Brouwer, problemi më i thellë lidhet me momentin politik kur po propozohet Akti.

Ai shqetësohet se Akti për Fëmijët mund të dobësojë ose të zbehë Aktin për Drejtësinë Digjitale (Digital Fairness Act – DFA), një iniciativë tjetër që synon të forcojë mbrojtjen e konsumatorëve në internet, pavarësisht nga shërbimi që përdorin.

Sipas tij, fokusi i tepërt te fëmijët mund të bëjë që shoqëria të humbasë mundësinë për të përmirësuar mbrojtjen e të gjithë përdoruesve.

Ai argumenton se shumë prej masave që synohen për fëmijët mund të jenë të dobishme edhe për të rriturit.

Për shembull, pyet ai, kush nuk do të donte të mbrohej nga asistentët me inteligjencë artificiale të dizajnuar për të krijuar varësi dhe për t’i mbajtur përdoruesit sa më gjatë në platformë?

Pyetja më e madhe

Në thelb, të dyja palët duket se bien dakord për një çështje: si të mbrohen fëmijët është vetëm një pjesë e problemit.

Pyetja tjetër është: si të mbrohen të gjithë personat që janë të cenueshëm, por që nuk janë domosdoshmërisht nën moshën 18 vjeç?

Parlamenti Evropian dhe Këshilli i BE-së duhet të përcaktojnë qëndrimet e tyre mbi Aktin për Fëmijët.

Ndërkohë, Komisioni Evropian duhet të shqyrtojë ndikimin e rregullave mbi të drejtat themelore deri më 31 gusht 2030.

Kjo e lë ende të hapur një dilemë të rëndësishme: si të krijohet një internet më i sigurt për fëmijët pa krijuar barriera të reja për njerëzit që mbështeten te hapësirat online për komunikim, përfshirje dhe pjesëmarrje në shoqëri? /Telegrafi/