Çfarë do të thotë rizgjedhja e z. Sali Berisha në krye të Partisë Demokratike?

Si ka mundësi që një vend me miliona njerëz, brenda e jashtë Atdheut, të mos prodhojë dot një alternativë morale, intelektuale dhe politike? Pse shqiptarët që e duan vërtet Shqipërinë nuk krijojnë një forcë të re? Pse duket sikur çdo dritare shprese mbyllet para se të hapet?

Besoj se të gjitha këto pyetje kanë të njëjtën përgjigje: Degradimi nuk është vetëm institucional por është mbi të gjitha antropologjik. Kur një shoqëri jeton për dekada në mosbesim, korrupsion, klientelizëm dhe mbijetesë psikologjike, ajo fillon ta humbasë aftësinë për të besuar te e mira. Dhe kur humbet besimi tek e mira, fillon të zgjedhë jo më atë që është e drejtë, por atë që njeh më mirë, zhurmën dhe pluhurin e tymnajës kaotike. Kjo është arsyeja pse figurat politike në Shqipëri nuk konsumohen kurrë plotësisht sepse sistemi nuk prodhon qytetarë të lirë, por njerëz të lodhur që kërkojnë një formë primitive sigurie emocionale edhe brenda kaosit.

Politikanët shqiptarë prej kohësh nuk sillen si përfaqësues të popullit, por si kasta të ndara prej tij. Dhe armiqësia e tyre ndaj qytetarit është bërë aq e thellë, sa çdo idealizëm i ri trajtohet ose si naivitet, ose si kërcënim. Kush mendon ndryshe përjashtohet, kush ka integritet izolohet, kush nuk pranon të bëhet pjesë e mekanizmit mbetet pa zë, kush kritikon kryetarin është armik. Kështu mbyllen dritaret e shpresës nëpërmjet normalizimit të cinizmit.

Shqipëria sot nuk vuan vetëm nga mungesa e politikanëve të mirë, vuan nga mungesa e besimit kolektiv se ndryshimi është i mundur. Dhe kjo është forma më e rrezikshme e degradimit, kur shoqëria nuk pret më asgjë nga vetja, kur mediokriteti bëhet standard, ndërsa ndershmëria perceptohet si dobësi. Kur të rinjtë më të aftë ikin, ndërsa më oportunistët ngjiten lart e më lart.

A ka degradimi shkallë edhe më të thellë se kaq?Mendoj se degradimi i fundit nuk është varfëria ekonomike, por humbja e vetëdijes morale. Është momenti kur një komb pushon së pyeturi “çfarë është e drejtë?” dhe fillon të pyesë vetëm “kush fiton? Kujt ma do interesi ti lëpihem?”

A mund të shpëtohet ndonjë gjë në këtë pikë ku kemi arritur?

Asgjë nuk ndryshon menjëherë në një vend ku kalbëzimi ka dekada. Ndryshimi nuk fillon domosdoshmërisht nga partitë, por nga rikthimi i dinjitetit intelektual. Një shoqëri shpëton kur njerëzit e saj më të kthjellët ndalojnë së heshturi, edhe kur askush nuk i dëgjon menjëherë. Alternativat e vërteta lindin ngadalë, në periferi të zhurmës, larg propagandës, nga njerëz që refuzojnë të normalizojnë të keqen.

Shqipërisë nuk i mungojnë njerëzit e mirë. I mungon struktura morale që t’i mbështesë ata. Dhe hapi i parë është pikërisht ky, të mos pranohet më si normale një gjendje që në thelb është tragjike, sepse çdo sistem fillon të shembet në momentin kur njerëzit pushojnë së besuari se ai është i pashmangshëm.