Drejtësia që do gjyqe popullore, por jo gjyqe të hapura për popullin

Nga Mero Baze

Kam pasur shumë reagime prej dje për këtë komentarin privat me mbi 500 faqe të kryetarit të GJKKO-së, pasi në versionin e parë kisha ngatërruar edhe faqet dhe kisha shkruar që është 100 faqe. E kisha ngatërruar me rregulloren. Në fakt është 532 faqe. Shpresoj mos ta fusë dikush në makinën e plagjiaturës, se do bëhet subjekt i GJKKO-së për vjedhje të pronës intelektuale.

Nëse sot do të kishte një proces të ri vetingu për gjyqtarët, për të verifikuar aftësitë e tyre profesionale, dhe jo paaftësinë për të mos provuar ku i ka gjetur 3 mijë euro, kryetari i Gjykatës së Shkallës së Parë kundër Krimit dhe Korrupsionit, Erion Bani, duhet të shkarkohej si gjyqtar. Do të mjaftonte komentari i tij privat prej 500 e ca faqesh, një shembull i shkëlqyer grafomanie, mediokriteti dhe papërgjegjësie profesionale, për të kuptuar se një nga personazhet më të rëndësishëm të sistemit gjyqësor jep udhëzime publike se si të shkelet Kushtetuta. Neni 22 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë garanton lirinë e shprehjes dhe të shtypit dhe thekson qartë në pikën 3 se: “Censura paraprake e mjeteve të komunikimit ndalohet.”

Përkundër kësaj, ai ka prodhuar një rregullore të paligjshme dhe antikushtetuese që vendos gazetarët që raportojnë nga gjykatat nën censurë, jo vetëm për të transmetuar, por edhe për të regjistruar faktet publike që ndodhin në gjykatë.

Pra, këta që japin vendime në emër të popullit, duan që populli të mos i shohë si i marrin vendimet.

Arsyet i dimë të gjithë. Në krye të tyre qëndron paaftësia dhe përdorimi i drejtësisë për gjueti shtrigash.

Deri tani nga drejtësia kemi parë vetëm një anë të medaljes, gjyqet paraprake popullore që SPAK dhe GJKKO kanë nxitur ndaj të pandehurve, kur janë kryesisht zyrtarë të lartë apo politikanë. Me një “rrjedhje” faktesh në portale të caktuara, të gjithë ata që janë arrestuar me burgim paraprak janë denigruar në publik me gjysmë të vërteta, çerek të vërteta dhe shpesh edhe me gënjeshtra për të justifikuar punën e SPAK apo GJKKO.

Tani që po kalojnë vite dhe ende nuk kemi ndonjë proces të përfunduar dhe bindës nga drejtësia e re, na shfaqet ana tjetër e medaljes, shkelja kushtetuese e të drejtës që gjykimi të jetë publik dhe futja nën kontroll me rregullore administrative e të drejtës kushtetuese të shtypit për publikimin e proceseve gjyqësore.

Shikoni se çfarë bën SPAK ndaj Erion Veliajt. Meqë Gjykata Kushtetuese i ka hapur rrugë lirimit të tij si arrestim i paligjshëm, vrapon të mbushë mediat me lajme linçuese që dalin nga një zyrë e drejtësisë shqiptare të tipit: “Erion Veliaj nuk ka deklaruar 100 udhëtime”, a thua se ai ka udhëtuar ilegalisht për ndonjë qëllim kriminal.

Domethënë ata dy prokurorë që para dy vitesh i bënin gjyqin popullor dhe hiqeshin si heronj se kishin zbuluar fustanet e operës dhe të brendshmet e shtrenjta të blera nga gruaja e tij, tani janë dorëzuar tek udhëtimet “e padeklaruara”. T’ia marrin të keqen gjyqeve për kafetë e Nexhmijes.

Asnjë ligj nuk detyron deklarimin e udhëtimeve. Në deklarimin e pasurisë ekziston detyrimi për deklarimin e shpenzimeve mbi 300.000 lekë (të reja). Sa kohë nuk ka verifikim të shpenzimeve, si arrihet në konkluzionin që “s’ka deklaruar udhëtimet”?

Pastaj të njëjtët prokurorë që bëjnë këtë palaçollëk publikisht pa asnjë fakt, janë ata që kërkojnë gjyq të mbyllur, futje në kafaz dhe moslejim komunikimi me median, se turpërohen para opinionit publik.

Veliaj e fitoi betejën në Kushtetuese pikërisht sepse gjyqi ishte publik dhe u transmetua pa asnjë shqetësim për këto rreziqe të “sigurisë” që shpik Erion Bani. U mor sinjali nga salla dhe në një sallë tjetër gazetarët e transmetuan gjyqin pa prishur as solemnitetin e sallës dhe as sigurinë e saj.

Gjyqi ndaj Olsi Dados në gjykatë administrative u detyrua të mbyllet pikërisht sepse gjyqtarët nuk pranuan të shqyrtonin një çështje që nuk e mbronin dot prokurorin. Dhe i ranë shkurt e mbyllën, ngaqë aty Veliaj nuk ishte në kafaz dhe ky Dado nuk e shikon dot të lirë.

Drejtësia nuk është një akt administrativ, që merret në salla të mbyllura larg syve të botës, por mbi të gjitha është një akt publik i garantuar nga Konventa Evropiane e të Drejtave të Njeriut në nenin 6 të saj, i cili garanton që gjykimet zhvillohen publikisht, ndërsa neni 10 i po kësaj Konvente mbron të drejtën e medias për të informuar publikun mbi funksionimin e drejtësisë.

Kjo është e shkruar në Konventën më të rëndësishme të drejtësisë evropiane, pasi proceset gjyqësore publike janë një nga mekanizmat më të rëndësishëm të kontrollit demokratik mbi pushtetin gjyqësor.

Kundër kësaj është një kryetar gjykate në Shqipëri, i cili në Komentarin për Rregulloren e Brendshme të Sigurisë së GJKKO-së vendos sigurinë fizike të godinës dhe sallës ku bëhet gjyqi mbi transparencën publike mbi mënyrën se si bëhet shqyrtimi gjyqësor i çështjes.

Ajo çka është më e rëndësishme është se kryetari i GJKKO e trajton median si rrezik për procesin gjyqësor dhe jep udhëzime për menaxhimin e rrezikut, pra se si të shpëtojë procesin gjyqësor nga media.

Nëse i hedh një sy proceseve gjyqësore në Strasburg, ke dhjetëra raste të pastra vendimesh që e hedhin poshtë Erion Banin me gjithë komentarin e tij.

Në çështjen Axen kundër Gjermanisë (1983), GJEDNJ theksoi se publiciteti i gjykimit mbron qytetarët nga drejtësia e fshehtë dhe forcon besimin tek gjykatat. Gjykimet publike nuk ekzistojnë për komoditetin e medias, por sepse drejtësia duhet të jetë e dukshme.

Në Riepan kundër Austrisë (2000), Gjykata theksoi se publiku duhet të ketë mundësi reale për të ndjekur procesin dhe se kufizimet nuk mund të bëhen rutinë administrative.

Në vendimin e madh Axel Springer AG kundër Gjermanisë (2012), Gjykata theksoi se raportimi mbi procedurat gjyqësore përbën çështje me interes të lartë publik dhe gëzon mbrojtje të veçantë sipas nenit 10.

GJEDNJ e ka cilësuar median si rojtare publike të demokracisë.

Ndërkohë, në komentarin e GJKKO-së jepen udhëzime se si të administrohet media dhe si të kufizohet aksesi i saj përmes akreditimit, i cili parashikon penalitete nëse nuk i bindesh një rregulloreje antikushtetuese.

Kjo vlen për zyrën e Bashkimit Evropian në Tiranë si donatorja dhe mbështetësja kryesore e Reformës në Drejtësi, e cila tani po përdor taksat e qytetarëve evropianë kundër Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe lirisë së shtypit.

Vlen po ashtu për rojet e OSBE-së, Ambasadën Britanike që sponsorizon programin e shtypit në SPAK dhe GJKKO, si dhe programet ndërkombëtare të drejtësisë që mbështesin reformën. Thjesht duhet të mos thonë që nuk e dinin që e kanë bërë edhe këtë.

Tani këta gjyqtarë dhe prokurorë, që janë kaq të dashuruar me publikun para gjyqit, bëhen krejt të ndryshëm kur duhet të përballen me publikun për vendimet paraprake dhe gjyqet popullore që kanë bërë. Pra, këta duan që vendimet e tyre paraprake t’i mbrojnë me thashetheme publike, kurse gjyqet t’i bëjnë në errësirë dhe pa gazetarë e kamera.

Madje ky Erion Bani kishte parashikuar që gazetarin nuk duhet ta zërë gjumi në sallë, ndryshe duhet nxjerrë jashtë.

Mendo të dëgjosh autorin e komentarit prej 532 faqesh të flasë në sallë dhe të shmangësh gjumin. Duhet të jetë një torturë që të bën t’i thuash burgut: “Hapu!”