Ekspertët kërkojnë kthimin e artefakteve indigjene në koleksionin e manjatit kanadez John Risley

Vështirësitë financiare të manjatit kanadez të frutave të detit John Risley kanë ndezur një debat mbi fatin e koleksionit të tij të artit, i cili përfshin rreth 30 artefakte indigjene që, sipas ekspertëve, duhet t’u kthehen komuniteteve nga e kanë prejardhjen, siç njofton ARTnews. Risley, bashkëthemelues i Clearwater Seafoods, është përfshirë në një mosmarrëveshje mbi qindra vepra arti dhe antikitete pas rënies në mars të kompanisë së tij të investimeve CFFI Ventures, e cila hyri në mbrojtje nga kreditorët me gati 1 miliard dollarë borxh.

Mes objekteve të përfshira në procedurë janë shporta, mokasina, tekstile dhe gdhendje në kockë. Sipas CBC-së kanadeze, e cila raportoi e para shqetësimet, disa prej tyre u atribuohen krijuesve inuitë, mi’kmaq ose cree, ndërsa të tjera identifikohen vetëm në mënyrë të paqartë si “indigjene”, pa emra artistësh apo data. Pikërisht kjo mungesë informacioni ka shtyrë ekspertët e kthimit të veprave të kërkojnë që komunitetet indigjene të konsultohen përpara se objektet të ndërrojnë duar. Cody Groat, profesor i historisë dhe i studimeve indigjene në Universitetin Western, i tha Canadian Press-it se mosmarrëveshja ngre pyetje më të gjera se kur kombet indigjene duhet të kenë fjalën e tyre mbi shitjen e objekteve të trashëgimisë së tyre kulturore.

Risley vetë e kundërshton idenë se koleksioni i tij përmban objekte që kërkojnë kthim. Ai i tha Canadian Press-it se e mbështet kthimin në parim, por se blerjet e tij janë bërë përmes tregtarëve dhe shtëpive të ankandit me reputacion, ku materiali i ndjeshëm kulturor do të kishte kaluar tashmë në shqyrtim: “Koleksioni ynë nuk do të përfshinte pjesë të tilla”, tha ai. Këshilli Indigjen i Shoqatës Kanadeze të Muzeve nuk është dakord: sipas tij, vetë komunitetet indigjene janë më të përshtatshmet për të përcaktuar rëndësinë kulturore të këtyre objekteve, jo koleksionistët, tregtarët apo muzetë.

Debati shpërtheu ndërsa kreditorët kërkojnë të rikuperojnë fondet nga rënia e CFFI Ventures. Në shtator, një gjykatë në Nova Scotia miratoi transferimin e pjesës më të madhe të aseteve të kompanisë te New Tide Capital, një filial i HPS Investment Partners nga Nju Jorku, që mbante pjesën më të madhe të borxhit. Mes aseteve ishte një koleksion me më shumë se 1.200 vepra arti dhe antikitete, i vlerësuar rreth 8,1 milionë dollarë, ku përfshihen mbi 95 piktura të artistes popullore kanadeze Maud Lewis, vepra të Grupit të Shtatëve dhe pjesë të artisteve inuite Jessie Oonark dhe Irene Avaalaaqiaq Tiktaalaaq. Pronësia e 669 objekteve mbetet e kontestuar: Risley këmbëngul se i përkasin atij personalisht, jo kompanisë, dhe artefaktet indigjene janë pjesë e kësaj liste të kontestuar.

Kanadaja nuk ka ende një kuadër të plotë ligjor për kthimin e objekteve kulturore indigjene, ndaj koleksionet private janë veçanërisht të vështira për t’u trajtuar, ndryshe nga muzetë, që zakonisht u nënshtrohen presioneve për të zbuluar zotërimet dhe për të hetuar prejardhjen. Lauren Wheeler, drejtore ekzekutive e Shoqatës Kanadeze të Muzeve, i tha CBC-së se informacioni i pakët mbi koleksionin e Risley-t tregon pikërisht vështirësinë e identifikimit të objekteve me rëndësi kulturore që mbahen privatisht. Edhe Inuit Tapiriit Kanatami, organizata kombëtare që përfaqëson inuitët në Kanada, është ofruar të ndihmojë në shqyrtimin e objekteve inuite dhe në kthimin e tyre aty ku është e përshtatshme. Për momentin, siç thekson ARTnews, nuk ka prova se artefaktet janë përvetësuar në mënyrë të parregullt dhe asnjë komunitet specifik nuk ka paraqitur ende një kërkesë formale për to.