I dënuar me vdekje në moshën 17-vjeçare, në 68 vjeç Gary Tyler hap ekspozitën e parë personale në muze: jorganët e lindur në burgun Angola

Në moshën 68-vjeçare, Gary Tyler ka hapur ekspozitën e parë personale në një muze, «Gary Tyler: Rebirth», në Grand Rapids Art Museum në Michigan — një arritje që vjen pas më shumë se katër dekadash burg, siç njofton NPR. Në qendër të ekspozitës, që qëndron hapur deri më 3 janar, janë jorganët e tij: vepra tekstile ku një foto bardhezi e vitit 1974, e bërë nga vëllai i tij një muaj pas arrestimit, është kthyer në veprën «Captivity, 1974» (2023) — Tyler adoleshent, ende me rrobat e ditës së arrestimit.

Historia e tij filloi në Luiziana në vitin 1974, mes dhunës kundër integrimit në shkolla: një nxënës i bardhë 13-vjeçar u vra me armë dhe Tyler, atëherë 16 vjeç, u arrestua dhe u akuzua për vrasje, ndonëse gjithmonë e ka mohuar. Sipas rrëfimit të NPR-së, avokati i tij — një avokat divorcesh — e mbrojti dobët, katër miq që dëshmuan kundër tij më pas i tërhoqën dëshmitë, dhe gjyqtari udhëzoi jurinë tërësisht të bardhë të supozonte se adoleshenti kishte dashur të vriste disa persona. Tyler u dënua me vdekje — në atë kohë personi më i ri në radhën e vdekjes — dhe u dërgua në burgun shtetëror Angola, ku kaloi edhe izolim. Bordi i faljeve të Luizianës rekomandoi tri herë faljen e tij, por guvernatorët refuzuan çdo herë.

Arti hyri në jetën e tij në fund të viteve ’80, brenda burgut: Tyler dhe të burgosur të tjerë krijuan një program hospisi për të sëmurët terminalë dhe mblidhnin para për arkivole duke bërë e shitur jorganë — pikërisht aty ai mësoi zanatin. Një nga jorganët e tij, i hedhur në short në Rodeon e Burgut Angola, mblodhi 30.000 dollarë për programin, ndërsa një tjetër u ble nga Smithsonian. Me aplikime, fije, bizhuteri, qymyr dhe media të përziera, veprat e tij — nga «Defiant, 1976» (2023) te «Enduring» (2025) dhe «Black Gold» (2026), që kujton historinë e Angola-së si tokë plantacionesh skllavërie — u japin fytyrë dhe emër njerëzve që ende vuajnë dënime të gjata.

Tyler nuk mori kurrë falje: liria erdhi vetëm pas vendimit të Gjykatës Supreme të SHBA-së më 2016, që detyroi shtetet të ridënonin të miturit e dënuar me burgim të përjetshëm pa lirim me kusht. Ai pranoi ridënimin për vrasje pa paramendim dhe u lirua në moshën 58-vjeçare. Sot, siç thekson NPR, arti i tij është një formë mbështetjeje morale e shpirtërore për ata që mbetën brenda — portretet në jorganë mbajnë emra si Sandra Stall, Trinidad, Big Toe, Mary dhe Bertha, nga të cilët vetëm Mary dhe Bertha janë liruar. «Mendoj se ka të bëjë me përballimin e pasojave përtej imagjinatës dhe, pavarësisht mjedisit, gjetjen e shpresës», tha vizitorja Caton Vance në hapjen e ekspozitës.