Kompani të inteligjencës artificiale po zhvillojnë prova klinike virtuale për barnat — parashikuan 5 nga 6 rezultate

Kompani të inteligjencës artificiale po punojnë me prodhuesit farmaceutikë për të zhvilluar prova klinike virtuale — simulime kompjuterike që synojnë të rrisin gjasat që një ilaç eksperimental të provojë sigurinë dhe efikasitetin te pacientët realë, raporton Reuters në një investigim të publikuar këtë të mërkurë.

Shembulli më i freskët është ai i Novartis: ilaçi eksperimental del-desiran për një formë të rrallë distrofie muskulore pritej të ishte fitues, me shefin ekzekutiv të kompanisë zvicerane që parashikonte shitje vjetore deri në 5 miliardë dollarë. Kur prova e fazës së fundit dështoi muajin e kaluar, aksionet ranë 11%, duke fshirë 30 miliardë dollarë vlerë tregu. Startup-i danez BioinvestGPT nuk u surprizua: në korrik ai kishte ekzekutuar një provë të simuluar për të matur se si pacientët virtualë do t’i përgjigjeshin del-desiran dhe kishte parashikuar përfitim të parëndësishëm klinik.

Sipas Reuters, BioinvestGPT, e themeluar në Kopenhagë në 2024 nga Bragi Lovetrue dhe bashkëshortja e tij Idonae Lovetrue, i ndau agjencisë analizat e detajuara për rezultatet e pritshme të disa provave të profilit të lartë — dhe ka pasur të drejtë në pesë nga gjashtë raste. Përveç rezultatit negativ për del-desiran, parashikimet përfshinin suksesin e vaksinës së melanomës së Moderna dhe Merck, përfitimin e dobët klinik të barit të zemrës Wainua të AstraZeneca dhe Ionis, dështimin e parë të provës për barin e zemrës ziltivekimab të Novo Nordisk dhe suksesin e vaksinës pneumokokale të Vaxcyte. Platforma përdor sekuencimin e ADN-së për të simuluar një trup njerëzor që përputhet me kriteret e pranimit të provës specifike, dhe më pas ekzekuton një provë virtuale duke përdorur modelin e barit testues.

Simulimet nuk janë gjithmonë të sakta. Parashikimi pozitiv për pelacarsen-in e Novartis — që ul nivelin e lipoproteinës(a) në gjak — doli i gabuar: kompania njoftoi në shtator se ilaçi nuk e uli rrezikun e sulmit në zemër apo goditjes në tru. Një analizë e mëvonshme tregoi se “mekanizmi ishte keqkuptuar”, pranoi Lovetrue. Për provat që priten para fundit të vitit, kompania parashikon dështim për dy provat e fazës 3 të litifilimab-it të Biogen për llojin më të zakonshëm të lupusit, si dhe për studimet e fazës 2 të zasocitinib-it të Takeda për sëmundjen e Crohn-it dhe kolitin ulceroz.

Kompanitë farmaceutike reaguan me kujdes. Shefi i kërkimit i Takeda, Andy Plump, tha se ka besim të madh në mekanizmin e barit dhe se nuk mendon se jemi pranë përdorimit të mjeteve të AI për parashikime përfundimtare. Diana Gallagher, drejtoreshë e zhvillimit klinik në Biogen, tha se kompania përdor “çdo mjet në dispozicion”, përfshirë inteligjencën artificiale. Francisco Beca, drejtor mjekësor i platformës izraelite të simulimit QuantHealth, tha për Reuters: “Nuk duhet të pyesim vetëm si të kryejmë prova më shpejt. Duhet të pyesim si të kryejmë më pak prova që do të dështojnë.”

Konteksti është dramatik: industria globale biofarmaceutike shpenzon rreth 140 miliardë dollarë në vit për testime klinike te njerëzit, por vetëm rreth 12% e kandidatëve miratohen nga rregullatorët — një normë që ka ndryshuar pak në dekada. Investimet në zbulimin e barnave me AI u dyfishuan në 8.4 miliardë dollarë në 2025 krahasuar me 2023, sipas një raporti të McKinsey. Javën e kaluar, rregullatorët shëndetësorë amerikanë njoftuan një sërë iniciativash për përshpejtimin e provave klinike, që — nëse kanë sukses — mund të hapin rrugën për përdorimin e AI parashikuese në zhvillimin klinik, raporton Reuters.