Kur numërojmë bashkitë dhe harrojmë pushtetin

Nga Filip Çakuli

Në Kuvend pati një debat maratonë për reformën territoriale, por duket sikur Shqipëria ka një problem shumë të madh. Çfarë pushteti ka bashkia?
Sepse mund të ndryshosh hartën sa të duash, por nëse nuk ndryshon pushtetin, ke bërë vetëm gjeografi politike.
Reforma e vitit 2014 e çoi Shqipërinë nga 373 njësi vendore në 61 bashki. Më pas u transferuan një sërë funksionesh te pushteti vendor, si pyjet e kullotat, ujitja e kullimi, arsimi parashkollor, rrugët rurale dhe shërbimet e zjarrfikësve.
Pra, bashkitë kanë kompetenca. Por debati serioz duhet të jetë nëse kompetencat, paratë dhe përgjegjësia ecin bashkë. Edhe dokumentet zyrtare kanë pranuar se autonomia fiskale dhe përputhja e burimeve me kompetencat kanë qenë sfidë.
Kjo është çështja.
Jo sa kryetarë do të kemi.
Por sa pushtet do të kenë kryetarët.
Sa vendos bashkia?
Sa paguan?
Sa mbledh vetë?
Dhe për çfarë përgjigjet?
Sepse qytetari nuk jeton në hartën administrative. Jeton në një lagje, pret ujë, rrugë, shërbime, transport, pastrim, shkollë.
Kur këto nuk funksionojnë, ai duhet të dijë edhe një gjë shumë të thjeshtë:
Kujt t’i kërkojë llogari?
Kjo është politika e vërtetë e reformës territoriale.
Sepse nëse bashkia është përgjegjëse për një shërbim, duhet të ketë edhe kompetencën dhe burimin për ta bërë. Përndryshe krijojmë një institucion që ka përgjegjësinë në letër dhe dikush tjetër mban çelësin në dorë.
Dhe atëherë mund të kemi 61 bashki, 80 apo 100.
Problemi nuk është numri i tabelave në hyrje të qyteteve. Problemi është se ku ndodhet çelësi i pushtetit.
Prandaj debati i Kuvendit duhet të zbresë nga harta te pushteti: më shumë apo më pak bashki mund të diskutohet; më shumë apo më pak vetëqeverisje duhet të vendoset.
Sepse decentralizimi nuk është të ndryshosh adresën e zyrës.
Është t’i transferosh realisht vendimmarrjen, paratë dhe përgjegjësinë më pranë qytetarit.
Përndryshe, reforma territoriale mbetet një lojë me numra: ndryshojmë sa bashki kemi, ndërsa pushteti vazhdon të jetë aty ku ka qenë.
Dhe kjo është arsyeja pse debati për numrin, pa debatin për pushtetin, rrezikon të jetë thjesht një reformë e hartës për të shmangur reformën e shtetit.