Kush është Zvonko Veselinoviqi, biznesmeni i sanksionuar nga SHBA-ja që u strehua në Turqi: Nga barrikadat në veri te milionat nga qeveria e Vuçiqit

Rasti i Zvonko Veselinoviqit nuk është thjesht historia e një biznesmeni kontrovers nga veriu i Kosovës, i cili dyshohet se është larguar nga Sarajeva drejt Stambollit në një moment të ndjeshëm politik në Serbi. Ai përfaqëson një rrjet të ndërlikuar interesash, ku ndërthuren ndikimi politik në veri të Kosovës, marrëdhëniet me strukturat e sigurisë, dyshimet për krim të organizuar dhe përfitimet nga kontratat publike në Serbi. Pikërisht kjo ndërthurje e bën figurën e tij të rëndësishme përtej kufijve të Kosovës, pasi ndikimi që kishte ndërtuar në veri, ndër vite, ishte shtrirë edhe në politikën dhe ekonominë e Serbisë.

Kontrasti është veçanërisht domethënës: ndonëse SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar e kanë vendosur në listat e sanksioneve për akuza që lidhen me korrupsionin dhe krimin e organizuar, kompanitë e lidhura me të kanë vazhduar të marrin kontrata nga ndërmarrjet publike serbe. Ndërkohë, udhëtimi i tij drejt Turqisë, në një periudhë kur në Serbi po zhvillohen arrestime të biznesmenëve dhe zyrtarëve të lidhur me pushtetin e mëparshëm, ka rikthyer në vëmendje një pyetje që mediat hulumtuese serbe e kanë ngritur prej vitesh, se si arriti një biznesmen nga veriu i Kosovës të krijojë ndikim në politikën, institucionet e sigurisë dhe ekonominë e Serbisë.

Për ta kuptuar këtë pozicion, duhet kthyer te viti 2011, kur veriu i Kosovës po kalonte një prej periudhave më të tensionuara të pasluftës. Barrikadat në Jarinjë dhe Bërnjak, të vendosura në kundërshtim me vendosjen e doganierëve dhe policëve të Kosovës, nuk përfaqësonin vetëm një formë proteste politike, por ishin shndërruar në instrument të një përplasjeje më të gjerë politike dhe të sigurisë, në të cilën përfshiheshin edhe strukturat ndërkombëtare të pranishme në Kosovë.

Në atë periudhë, KFOR-i kishte identifikuar Zvonko dhe Zharko Veselinoviqin si organizatorë të barrikadave, trazirave dhe sulmeve ndaj pjesëtarëve të misionit të NATO-s. Komandanti i atëhershëm i KFOR-it, Erhard Drews, kishte deklaruar se provat, përfshirë incizimet filmike, i ishin përcjellë EULEX-it. Ndonëse nuk mbante ndonjë funksion të zgjedhur politik, Veselinoviqi ishte shndërruar në një prej figurave më me ndikim në veri, gjë që u dëshmua edhe në dhjetor të vitit 2011, kur arrestimi i tij dhe i vëllait në Kopaonik u pasua me protesta në veri dhe kërcënime për ndërprerjen e bashkëpunimit me EULEX-in.

Rëndësia e tij politike në Serbi ishte e dukshme edhe në reagimet që pasuan arrestimin. Tomislav Nikoliq, i cili më vonë do të bëhej president i Serbisë, kishte kërkuar që për arrestimin e një personi që, sipas tij, kishte ndihmuar serbët gjatë muajve më të vështirë, të ekzistonin prova të shumta. Ky reagim dëshmon se Veselinoviqi nuk ishte thjesht një aktor lokal i zhvillimeve në veri, por një figurë që kishte hyrë në diskursin politik të Beogradit shumë përpara se kompanitë e lidhura me të të shndërroheshin në përfituese të kontratave të mëdha shtetërore.

Radoiçiqi dhe rrjeti ekonomik që u shtri në Serbi

Një prej elementeve që ndihmon për të kuptuar shtrirjen e këtij ndikimi është raporti i tij me Milan Radoiçiqin, ish-nënkryetar i Listës Serbe dhe një prej figurave më të fuqishme të politikës serbe në Kosovë. Përderisa Radoiçiqi kishte ndërtuar një rol të drejtpërdrejtë politik, Veselinoviqi e kishte shtrirë ndikimin kryesisht përmes biznesit, marrëdhënieve politike dhe lidhjeve me rrjete të ndryshme të sigurisë. Këto dy dimensione nuk funksiononin të ndara, por plotësonin njëra-tjetrën në një strukturë ku pushteti politik dhe interesat ekonomike dukeshin të ndërthurura.

Në nëntor të vitit 2018, të dy formalizuan pronësinë në kompaninë “Inkop”, me seli në Çuprija të Serbisë, e cila u përfshi në projekte të mëdha infrastrukturore, përfshirë Korridorin 11, kryesisht në cilësinë e nënkontraktorit. Së bashku me kompani të tjera të lidhura me ta, bizneset e tyre morën pjesë në ndërtimin e së paku tri rrugëve të mëdha në Serbi, duke krijuar një bazë të konsiderueshme ekonomike që e tejkalonte aktivitetin e tyre në veri të Kosovës.

Marrëdhënia mes tyre u vu në një kontekst të ri pas sulmit të armatosur në Banjskë, më 24 shtator 2023, kur Radoiçiqi mori përgjegjësinë për organizimin e aksionit ku u vra rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku. Pas këtij zhvillimi, ai u distancua formalisht nga aktivitetet e përbashkëta afariste me Veselinoviqin, por kjo ndarje nuk nënkuptoi domosdoshmërisht shpërbërjen e rrjetit ekonomik që kishin ndërtuar ndër vite. Një hulumtim i Nova.rs, i publikuar në shkurt të vitit 2026, raportoi se Veselinoviqi dhe vëllai i tij, Zharko, vazhdonin të kontrollonin një grup kompanish që më herët kishin qenë të lidhura edhe me Radoiçiqin. Pra, ndryshimi formal i pronësisë apo distancimi publik nuk duket se e kishte ndërprerë vazhdimësinë e strukturës së biznesit.

Kjo vazhdimësi bëhet edhe më domethënëse kur shqyrtohen kontratat publike dhe rezultatet financiare të kompanive të lidhura me Veselinoviqin. Në vitin 2021, Departamenti amerikan i Thesarit e sanksionoi atë, duke e cilësuar si udhëheqës të një grupi të dyshuar të krimit të organizuar me veprimtari ndërkufitare. Sipas autoriteteve amerikane, grupi dyshohej se kishte ndërtuar një skemë korrupsioni me zyrtarë të sigurisë në Kosovë dhe Serbi, të cilët lehtësonin kontrabandën e mallrave, parave, narkotikëve dhe armëve. Në vlerësimin amerikan përfshiheshin edhe dyshimet se Veselinoviqi kishte ndihmuar politikanë gjatë fushatave zgjedhore, në këmbim të favoreve dhe kontratave infrastrukturore.

Një vit më vonë, edhe Mbretëria e Bashkuar vendosi sanksione ndaj tij, duke e lidhur me përfitimin nga korrupsioni përmes ndarjes së parregullt të kontratave publike. Megjithatë, këto masa nuk duket se e kanë penguar vazhdimin e aktivitetit ekonomik të kompanive të lidhura me të në Serbi. Një shembull është “Novi Pazar-put”, e cila mori katër kontrata nga ndërmarrja publike “Putevi” në Kralevë, me vlerë të përgjithshme prej rreth 580 mijë eurosh. Kontratat, që kishin të bënin me furnizimin me agregate guri dhe material mbushës, u ndanë më 10 shkurt 2026.

Të dhënat financiare tregojnë përmasat e zgjerimit të këtyre bizneseve. Në vitin 2024, “Novi Pazar-put” realizoi të hyra prej 34.2 milionë eurosh dhe fitim neto prej rreth 3.6 milionë eurosh, ndërsa në vitin 2019, para se kompania të kalonte në duart e Veselinoviqit dhe Radoiçiqit, fitimi neto kishte qenë më pak se 200 mijë euro. Vetëm në periudhën 2020–2024, kompania kishte realizuar rreth 32 milionë euro fitim neto, një rritje që e bën edhe më të rëndësishme analizën e lidhjeve të saj me kontratat publike.

Edhe “Inkop” shënoi rritje të konsiderueshme, me të hyra prej 47.7 milionë eurosh në vitin 2024, rreth 33 për qind më shumë se një vit më parë, ndërsa pronarët kishin përfituar rreth 6.4 milionë euro në formë të dividendës. Në rrjetin e kompanive të lidhura me Veselinoviqin përfshihen edhe “Betonjerka Aleksinac” dhe “Dolly Bell”, kjo e fundit e lidhur me kompleksin hotelier “Grey” në Kopaonik. Në tërësi, këto të dhëna paraqesin një rrjet ekonomik që ka arritur të zgjerohet në disa sektorë, nga ndërtimtaria dhe infrastruktura te materialet ndërtimore dhe hoteleria, ndërkohë që vazhdon të ketë qasje në projekte të financuara nga shteti serb.

SKY ECC, lidhjet me strukturat e sigurisë dhe vrasja e Ivanoviqit

Përtej dimensionit ekonomik, raportimet hulumtuese kanë ngritur edhe pikëpyetje për ndikimin e Veselinoviqit në institucionet e sigurisë së Serbisë dhe marrëdhëniet e tij me njerëz të afërt me kreun shtetëror. KRIK ka rikthyer në vëmendje komunikimet e koduara në platformën SKY ECC, të cilat, sipas këtij mediumi, zbulojnë marrëdhënie të Veselinoviqit me persona të afërt me udhëheqjen e atëhershme serbe, përfshirë Andrej Vuçiqin, vëllain e presidentit Aleksandar Vuçiq.

Një prej episodeve të përmendura lidhet me vitin 2020, kur Veselinoviqi, sipas mesazheve të publikuara nga KRIK, kishte kundërshtuar emërimin e Veselin Miliqit në pozitën e drejtorit të policisë. Në komunikime pretendohet se ai kishte paralajmëruar se nuk do ta ndihmonte më Partinë Përparimtare Serbe (SNS), nëse emërimi realizohej. Sipas KRIK-ut, mesazhet e siguruara nga Europoli i ishin vënë në dispozicion policisë serbe, por deri në publikimin e hulumtimit nuk ishte bërë e ditur nëse institucionet kishin nisur ndonjë hetim lidhur me përmbajtjen e tyre.

Një tjetër çështje e ndjeshme ku përmendet emri i Veselinoviqit është vrasja e politikanit serb të Kosovës, Oliver Ivanoviq, më 16 janar 2018, në Mitrovicën e Veriut. Ivanoviqi u vra me gjashtë plumba para selisë së partisë së tij, ndërsa Prokuroria e Kosovës kishte lidhur Veselinoviqin dhe Radoiçiqin me grupin e dyshuar për organizimin e vrasjes. Të dy ishin përmendur si organizatorë të grupit kriminal, por nuk ishin përfshirë në aktakuzën ndaj personave të tjerë, pasi ndodheshin në arrati dhe nuk ishin marrë në pyetje. Kjo pjesë e dosjes mbetet një prej elementeve më të rënda të raportimeve për rrjetin e tyre, ndonëse dyshimet dhe pretendimet e prokurorisë duhet të dallohen nga përgjegjësia penale e provuar me vendim gjyqësor.

Largimi drejt Turqisë dhe pikëpyetjet për të ardhmen e rrjetit

Në këtë kontekst, largimi i Veselinoviqit nga Sarajeva drejt Stambollit më 11 nëntor 2026 merr një domethënie që shkon përtej një udhëtimi individual. Sipas raportimit të KRIK-ut, ai udhëtoi me pasaportë serbe së bashku me vëllain e tij, Zharko, i cili gjithashtu është nën sanksionet amerikane. Arsyeja e udhëtimit nuk është bërë e ditur, ndërsa në kohën e raportimit nuk kishte informacione për procedura penale aktive ndaj Zvonko Veselinoviqit në Serbi.

Megjithatë, rëndësia e këtij zhvillimi lidhet me kohën kur ndodhi. Udhëtimi u raportua rreth dy javë pas zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit në Serbi, në një periudhë kur policia dhe prokuroria kishin nisur arrestime të biznesmenëve dhe zyrtarëve të lidhur me pushtetin e mëparshëm. Kjo nuk dëshmon se Veselinoviqi ishte objekt i ndonjë hetimi apo se largimi i tij kishte lidhje me këto arrestime, por e vendos lëvizjen e tij në një kontekst politik ku marrëdhëniet e vjetra mes biznesit, pushtetit dhe institucioneve të sigurisë po rikthehen në vëmendje.

Në fund, historia e Zvonko Veselinoviqit tregon se ndikimi i rrjeteve joformale në veri të Kosovës nuk mund të kuptohet vetëm përmes zhvillimeve politike dhe të sigurisë në atë pjesë të vendit. Për vite me radhë, në veri janë ndërthurur ndikimi i Beogradit, strukturat paralele, interesat ekonomike dhe rrjetet e kontrabandës, duke krijuar një mjedis ku figura si Veselinoviqi dhe Radoiçiqi kanë arritur të ndërtojnë pozita që nuk buronin vetëm nga pasuria, por edhe nga aftësia për të ndikuar në zhvillimet politike dhe institucionale.

Nga barrikadat në veri te kontratat infrastrukturore në Serbi, zgjerimi i kompanive dhe marrëdhëniet me njerëz të afërt me pushtetin, rrjeti i Veselinoviqit dëshmon se ndikimi i tij nuk ka qenë i kufizuar në territorin e Kosovës. Përkundrazi, ai ka pasur dimension ndërkufitar, duke lidhur zhvillimet në veri me interesat ekonomike dhe politike në Beograd.

Paradoksi kryesor mbetet fakti se një person i sanksionuar nga SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar, ndaj të cilit janë ngritur dyshime serioze për lidhje me krimin e organizuar dhe korrupsionin, ka vazhduar të jetë i lidhur me kompani që përfitojnë nga projektet e financuara nga shteti serb.

Për Kosovën, kjo histori ka edhe një dimension të drejtpërdrejtë të sigurisë, rrjetet që kanë ushtruar ndikim në veri nuk kanë funksionuar të izoluara, por kanë qenë të lidhura me aktorë ekonomikë, politikë dhe institucionalë përtej kufirit. Pikërisht kjo e bën rastin e Veselinoviqit më shumë se profilin e një biznesmeni kontrovers, ai është një shembull i mënyrës se si ndikimi informal në veri mund të shndërrohet në fuqi politike dhe kapital ekonomik në Serbi./Telegrafi.