Një drejtësi e pakontrolluar që kërkon shtyp të kontrolluar

Nga Mero Baze

Më në fund, ndodhi ajo që kam një muaj që e paralajmëroj. Nënkryetari i GJKKO-së, Erion Bani, ka bërë publik formularët e akreditimit për gazetarë që duan të ndjekin procese gjyqësore, të cilët janë më të vështirë për t’u kualifikuar se formularët që kërkojnë vizë për Korenë e Veriut.

Gazeta Tema ka një muaj që i ka kërkuar Erion Banit me shkrim rregulloren e hartuar prej tij dhe Gjykatës dhe nuk ka denjuar të kthejë as përgjigje. Ky që të kërkon dhe ditëlindjen e gjyshes në akreditim, nuk denjon të të dërgojë as marrëzitë që vetë i ka bërë dhe ka publikuar kundër lirisë së shtypit dhe lirisë profesionale të avokatëve.

E keqja më e madhe është se përmes këtyre formularëve ata synojnë të krijojnë një sistem administrativ për të përcaktuar se kush konsiderohet gazetar, se kush mund të raportojë rregullisht nga gjykata, çfarë dokumentesh duhet të paraqesë, për sa kohë mund të raportojë dhe në çfarë rrethanash mund t’i hiqet kjo mundësi.

Pra, një administratë gjykate i jep vetes kompetenca kushtetuese përballë një gazetari.

Neni 22 i Kushtetutës garanton lirinë e shprehjes dhe të shtypit dhe ndalon censurën paraprake. Neni 23 garanton të drejtën e informimit. Ndërsa neni 17 përcakton se kufizimi i këtyre të drejtave mund të vendoset vetëm me ligj, për një interes publik dhe në mënyrë proporcionale.

Rregullorja e brendshme nuk ka fuqi t’i shfuqizojë këto ligje. Ajo thjesht mund të organizojë kontrollin fizik në hyrje, pajisjen me kartë gazetari, vendet ku qëndrojnë kamerat, kapacitetin e sallës dhe masat konkrete të sigurisë.

Erion Bani nuk mund të krijojë kushte të reja juridike për ushtrimin e profesionit të gazetarit dhe as të krijojë me mendjen e tij kategori njerëzish që lejohen ose nuk lejohen të informojnë publikun. Këto janë kufizime të së drejtës themelore dhe duhet të kenë bazë të qartë në ligj, jo vetëm në një rregullore administrative.

Konkretisht, formulari kërkon të verifikojë dhe të certifikojë statusin profesional të gazetarit, çka nuk është detyrë e tyre.

Në Shqipëri nuk ekziston një urdhër profesional i detyrueshëm i gazetarëve dhe as një licencë shtetërore për ushtrimin e gazetarisë. Gjykata nuk ka kompetencë të vendosë vetë se sa artikuj, sa muaj pune ose çfarë marrëdhënieje kontraktore duhet të ketë dikush që të njihet si gazetar.

Liria e informacionit u përket të gjithëve, jo vetëm punonjësve të mediave tradicionale. Kjo përfshin edhe gazetarët e pavarur, blogerët, autorët, studiuesit dhe aktorët e tjerë që kryejnë funksionin e “rojtarit publik”.

E vetmja e drejtë e gjykatës është të verifikojë identitetin e personit që hyn në godinë dhe jo biografinë profesionale të tij.

Nga ana tjetër, akreditimi, sipas gjykatës, nuk përbën autorizim për filmim, fotografim apo transmetim dhe këto lejohen “me autorizimin e organit kompetent”.

Ndalimi në parim për të filmuar dhe pastaj dhënia selektive e autorizimeve nga administrata e gjykatës përmbys parimin e lirisë së shtypit dhe barazisë para ligjit për gazetarët dhe krijon mundësi që gjykata të prodhojë vetë pamjet që dëshiron dhe t’ua shpërndajë mediave, duke zëvendësuar raportimin e pavarur me material institucional.

Edhe më absurd është detyrimi që ka gazetari për të respektuar rregullat e “sigurisë, rendit, solemnitetit dhe sjelljes”. Sa i përket sigurisë dhe rendit, ato duhet të saktësohen me rregulla konkrete, kurse “solemniteti” dhe “sjellja” janë nocione subjektive dhe ato mund të përdoren kundër gazetarëve që bëjnë pyetje të padëshiruara, komente kritike dhe raportime që cenojnë imazhin e gjykatës.

Pra, është e rëndësishme që kufizimi të jetë i qartë, i parashikueshëm dhe i mbrojtur nga arbitrariteti me ligj, dhe jo një sistem që kënaq dëshirat e kryetarit të Gjykatës për të mos u bezdisur nga shtypi.

Ky rrezik shfaqet më së miri në formularin që parashikon se akreditimi mund të pezullohet ose revokohet për të dhëna të pasakta, shkelje të solemnitetit dhe shkelje të “kushteve të akreditimit”, duke e kthyer këtë në një mekanizëm të ndëshkimit selektiv.

Akoma më absurde është kërkesa për “Dokumente të tjera mbështetëse”, çka i jep administratës së gjykatës mundësinë t’i kërkojë një gazetari dokumente që nuk ia kërkon një tjetri.

Gazetaria, sidomos raportimi gjyqësor, lidhet me ngjarje konkrete që nuk i prodhojnë gazetarët, por lidhen me natyrën specifike të gjykatave dhe askush nuk mund të parashikojë afate se kur do ndodhë një krim apo kur do gjykohet ai. Duke vendosur afate paraprake, gazetari mund të humbasë të drejtën e akreditimit para një seance gjyqësore, duke u kthyer në mekanizëm censure.

Një aspekt skandaloz i rregullores është trajtimi i gazetarëve si kriminelë, duke mbledhur të dhëna personale të tyre që tejkalojnë të dhënat e nevojshme për t’u identifikuar, të cilat mund të kufizohen tek paraqitja e ID-së bashkëngjitur kartës së gazetarit.

Përse i duhet gjykatës adresa ime private apo kopja e ID-së, për më tepër që asnjë nga këto kërkesa nuk mbështetet në ndonjë bazë ligjore? Dhe, si për ta çuar në ekstrem shkeljen për të dhënat personale, gjykata deklaron se të dhënat ruhen gjatë vlefshmërisë së akreditimit dhe edhe një vit pas përfundimit të tij, për “qëllime administrative, sigurie, auditimi dhe verifikimi institucional”.

Përse nevojitet pikërisht një vit dhe cilat të dhëna ruhen gjatë atij viti? Kush janë këta persona që kanë akses në një dosje me të dhëna personale vetëm se unë, si gazetar, kam shkuar një herë të ndjek një seancë në gjykatë? U duhet të më gjejnë shtëpinë nëse su pëlqejnë shkrimet?

Ky është një mekanizëm që krijon efekt frikësues paraprak. Gazetari kritik e di se administrata e institucionit për të cilin raporton kontrollon njëkohësisht edhe kartën e tij të hyrjes.

Ky konflikt është veçanërisht i rëndë te GJKKO-ja, ku proceset lidhen me pushtetarë, gjyqtarë, prokurorë, krim të organizuar dhe korrupsion të nivelit të lartë. Pikërisht aty ku puna e gazetarit ka të bëjë me kontrollin e publikut mbi pushtetin, kemi një mekanizëm që forcon kontrollin e pushtetit mbi gazetarët.

Arsyeja e vetme është mosballafaqimi i punës së drejtësisë së re me ligjin. Tani kemi kaluar nga kultura e mosndëshkueshmërisë së politikës nga drejtësia, tek kultura e një politike të re të drejtësisë së pandëshkueshme kur shkel ligjin.

Ata janë trimëruar se kanë kuptuar që janë një pushtet i pakontrolluar, i pakufizuar, i pandëshkueshëm dhe, mbi të gjitha, i paprekshëm për shkak të betejave të tyre populiste, të cilat rrezikohen të dalin fiasko nëse seancat bëhen publike dhe nëse ata shfaqin inkompetencën e tyre para publikut në procese gjyqësore. Është e gjitha një kompleks inferioriteti i njerëzve të paaftë të drejtësisë, që duan të jenë represivë, arbitrarë dhe të paaftë njëkohësisht.

Disa organizata gazetarësh po bashkërendojnë padinë e tyre për në Gjykatën Kushtetuese. Po ashtu dhe Dhoma e Avokatëve. Shpresoj që Gjykata Kushtetuese të reagojë sa më parë për ta ndalur këtë marrëzi, e cila do ta turpërojë Shqipërinë në Strasburg shumë shpejt dhe bashkë me të dhe ata që duan të bëjnë sikur gëzohen për drejtësinë e re shqiptare, e cila në fakt është një fëmijë që ka lindur i vdekur.